Art. 424^1b.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 424(1b) KPC dotyczy sytuacji, w których strona uważa, że poniosła szkodę na skutek wydania prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, ale od tego orzeczenia nie przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zasadą jest bowiem, że przed wystąpieniem z powództwem odszkodowawczym trzeba najpierw uzyskać formalne stwierdzenie, iż orzeczenie było niezgodne z prawem. Omawiany przepis wprowadza od tej zasady wyłom: jeżeli skarga w danym wypadku w ogóle nie przysługuje, odszkodowania można dochodzić bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania ze skargi. Ustawodawca zastrzegł jednak istotny wyjątek - reguła ta nie działa, gdy strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Innymi słowy, uproszczona ścieżka jest przeznaczona dla tych, którzy wyczerpali dostępne im możliwości zaskarżenia, a mimo to nie mają otwartej drogi skargi.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 424(1b) KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy łącznie występują trzy elementy: orzeczenie jest prawomocne, wiąże się z nim twierdzenie o szkodzie wyrządzonej jego wydaniem oraz przepisy nie przewidują możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem tego orzeczenia. Dopiero wówczas strona może od razu wystąpić z powództwem odszkodowawczym, w którym sąd cywilny samodzielnie oceni, czy orzeczenie było niezgodne z prawem. Kluczowe jest badanie zachowania samej strony w toku zakończonego już postępowania. Jeżeli strona zaniechała wniesienia apelacji, zażalenia czy innego przysługującego jej środka, przepis nie pozwoli jej pominąć etapu stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem. Chodzi o to, aby postępowanie odszkodowawcze nie zastępowało zwykłej kontroli instancyjnej.

Przykład

Przedsiębiorca był stroną sprawy cywilnej, w której zapadło rozstrzygnięcie kończące postępowanie, a od orzeczenia tego ustawa nie przewiduje skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Przedsiębiorca w toku postępowania konsekwentnie korzystał z przysługujących mu środków zaskarżenia, przedstawiał zarzuty i wnioski dowodowe. Uważa, że wskutek wydania tego orzeczenia poniósł wymierną stratę majątkową. W takiej konfiguracji może, powołując się na art. 424(1b) KPC, wystąpić z pozwem o odszkodowanie bez wcześniejszego uzyskiwania odrębnego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem, a sąd rozpoznający sprawę o zapłatę oceni tę niezgodność samodzielnie.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest odczytywanie art. 424(1b) KPC jako automatycznego prawa do odszkodowania za każde niekorzystne rozstrzygnięcie. Przepis nie przesądza o zasadności roszczenia, a jedynie zwalnia z obowiązku wcześniejszego przejścia przez postępowanie ze skargi. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że bierność w toku procesu nie ma znaczenia - tymczasem niewykorzystanie środków prawnych zamyka opisaną tu uproszczoną drogę. Trzecim błędem jest utożsamianie niezgodności z prawem z każdą odmienną oceną dowodów lub wykładni. Ocena, czy w danej sprawie skarga przysługuje, bywa zaś zawiła i wymaga analizy rodzaju orzeczenia oraz przebiegu postępowania. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.