Art. 424².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 424² KPC rozszerza krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zasadniczo skargę taką wnosi strona postępowania w wypadkach określonych w art. 424¹ KPC, jednak omawiany przepis pozwala, aby w tych samych sytuacjach skargę złożyły także wskazane organy publiczne. Są to: Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Rzecznik Praw Dziecka. Ustawodawca nie przyznał im jednak uprawnienia nieograniczonego - każdy z tych podmiotów może działać tylko wtedy, gdy niezgodność wyroku z prawem ma określony charakter. Prokurator Generalny wnosi skargę, gdy niezgodność wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego, Rzecznik Praw Obywatelskich - gdy wynika z naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, a Rzecznik Praw Dziecka - gdy wynika z naruszenia praw dziecka.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w wypadkach określonych w art. 424¹ KPC, a więc tam, gdzie w ogóle dopuszczalna jest skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. Art. 424² KPC nie tworzy odrębnego, samodzielnego środka zaskarżenia, lecz jedynie wskazuje dodatkowe podmioty legitymowane do jego wniesienia. Warunkiem działania każdego z organów jest to, aby stwierdzana niezgodność mieściła się w kategorii przypisanej temu organowi w treści przepisu. Oznacza to, że sama wadliwość orzeczenia nie wystarcza - musi ona dotyczyć podstawowych zasad porządku prawnego, konstytucyjnych wolności lub praw albo praw dziecka. Uprawnienie tych organów ma charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnego, a nie wyłącznie interesu jednej ze stron sporu.

Przykład

Załóżmy, że w sprawie cywilnej zapadł prawomocny wyrok, w którym rozstrzygnięcie dotyczące sytuacji małoletniego zostało oparte na sposobie stosowania prawa godzącym w prawa dziecka. Rodzic uważa, że wyrok jest niezgodny z prawem, ale sam nie zdecydował się na wniesienie skargi. W takiej sytuacji, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 424¹ KPC, skargę może wnieść Rzecznik Praw Dziecka, wskazując, że niezgodność wyroku z prawem wynika właśnie z naruszenia praw dziecka. Analogicznie, gdyby wadliwość orzeczenia sprowadzała się do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw, właściwym podmiotem byłby Rzecznik Praw Obywatelskich.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że zwrócenie się do Prokuratora Generalnego lub Rzecznika automatycznie skutkuje wniesieniem skargi. Organy te oceniają samodzielnie, czy zachodzi przesłanka z art. 424² KPC, i nie są związane wnioskiem zainteresowanego. Drugie nieporozumienie polega na traktowaniu tej skargi jako kolejnej instancji służącej ponownemu badaniu sprawy - jej celem jest stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem, a nie merytoryczne rozpoznanie sporu na nowo. Mylone bywa również rozdzielenie kompetencji: każdy z wymienionych organów działa tylko w zakresie wskazanym w przepisie. Warto też pamiętać, że art. 424² KPC nie zwalnia z wymogów formalnych i terminowych przewidzianych dla tego środka. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.