Co dokładnie stanowi przepis
Art. 4 Kodeksu postępowania cywilnego w aktualnym tekście ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. figuruje wyłącznie z adnotacją „(uchylony)”. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze nie zawiera już żadnej treści normatywnej, czyli nie formułuje ani uprawnienia, ani obowiązku, ani reguły postępowania przed sądem cywilnym. Ustawodawca zdecydował o usunięciu dawnej treści tego artykułu, pozostawiając jednak jego numer w strukturze kodeksu. Taki zabieg legislacyjny jest standardem techniki prawodawczej: numeracji pozostałych artykułów się nie zmienia, aby nie zaburzać licznych odesłań zawartych w innych ustawach, orzeczeniach i piśmiennictwie. Z punktu widzenia stosowania prawa art. 4 KPC jest więc dziś „pustym miejscem” w tekście ustawy.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Uchylony art. 4 KPC nie ma zastosowania do żadnej sprawy rozpoznawanej według obecnie obowiązujących zasad. Nie można powołać się na niego w pozwie, we wniosku, w apelacji ani w zażaleniu, ponieważ powołanie uchylonej jednostki redakcyjnej nie wywołuje skutków prawnych i bywa traktowane jako oczywista omyłka pisarska. Odwołanie do dawnej treści tego artykułu może mieć znaczenie co najwyżej historyczne lub porównawcze, na przykład przy analizie ewolucji przepisów wstępnych Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli natomiast czytelnik szuka reguł dotyczących zakresu spraw cywilnych i zasad prowadzenia postępowania, powinien sięgnąć do pozostałych, obowiązujących przepisów części ogólnej kodeksu. Warto również pamiętać, że przepisy przejściowe kolejnych nowelizacji mogą wskazywać, według jakich reguł toczą się sprawy wszczęte przed zmianą stanu prawnego.
Przykład
Przedsiębiorca przygotowuje pozew o zapłatę i korzysta ze starszego wzoru pisma pobranego z internetu. We wzorze w podstawie prawnej wpisano „art. 4 KPC”, ponieważ dokument powstał na gruncie wcześniejszego brzmienia ustawy. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu jednolitego przedsiębiorca stwierdza, że artykuł ten widnieje jako uchylony, i usuwa to odwołanie z pisma, zastępując je przepisami rzeczywiście obowiązującymi. Dzięki temu unika sytuacji, w której sąd lub przeciwnik procesowy zwróciłby uwagę na powołanie nieistniejącej podstawy prawnej, co osłabiałoby czytelność argumentacji.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu wciąż widnieje w kodeksie, to przepis nadal działa. Drugim - korzystanie z nieaktualnych komentarzy, wzorów pism czy publikacji internetowych, które przytaczają dawne brzmienie art. 4 KPC bez informacji o jego uchyleniu. Trzecim nieporozumieniem jest zakładanie, że uchylenie przepisu automatycznie oznacza likwidację całej instytucji prawnej; jej elementy bywają przenoszone do innych jednostek redakcyjnych lub do odrębnych ustaw. Dlatego przed powołaniem jakiegokolwiek przepisu warto sprawdzić aktualny tekst jednolity ustawy oraz datę ostatniej nowelizacji. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzą terminy procesowe, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.