Art. 398²³.

Co stanowi przepis

Art. 398²³ KPC reguluje skutki wniesienia skargi na postanowienie referendarza sądowego oraz sposób jej rozpoznania przez sąd. Zgodnie z § 1 wniesienie skargi na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu, a także na postanowienie o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, wstrzymuje wykonalność zaskarżonego postanowienia. Paragraf 1¹ nakazuje doręczać takie orzeczenia wraz z uzasadnieniem, przy czym uzasadnienie może zostać ograniczone do wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Paragraf 2 wyłącza możliwość ponownego wydania przez referendarza postanowienia na podstawie art. 395 § 2, jeżeli na wcześniejsze postanowienie wydane na tej podstawie wniesiono skargę. Wreszcie § 3 przesądza, że sąd rozpoznaje skargę w składzie jednego sędziego jako sąd drugiej instancji, a po rozpoznaniu utrzymuje w mocy albo zmienia zaskarżone postanowienie, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wówczas, gdy w sprawie cywilnej określone czynności wykonuje referendarz sądowy i wydaje postanowienie, od którego stronie przysługuje skarga. Wstrzymanie wykonalności z § 1 dotyczy wyłącznie wskazanych tam kategorii rozstrzygnięć, czyli postanowień o kosztach sądowych, kosztach procesu oraz o odmowie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Obowiązek doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem odnosi się do tych samych postanowień, co ma umożliwić stronie ocenę zasadności wniesienia skargi. Reguła z § 3 obejmuje natomiast rozpoznanie każdej skargi objętej tym trybem: sąd działa jednoosobowo i orzeka jak instancja odwoławcza. Praktyczne znaczenie ma też § 2, który zapobiega powtarzaniu przez referendarza tego samego rozstrzygnięcia po zaskarżeniu.

Przykład

Strona wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, a referendarz sądowy odmawia ustanowienia pełnomocnika. Postanowienie zostaje doręczone stronie wraz z uzasadnieniem, które ogranicza się do wskazania podstawy prawnej i przytoczenia przepisów. Strona w terminie wnosi skargę, co powoduje, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu rozstrzygnięcia. Skargę rozpoznaje jeden sędzia jako sąd drugiej instancji i może utrzymać postanowienie w mocy albo je zmienić, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że każda skarga na czynność referendarza automatycznie wstrzymuje wykonalność - art. 398²³ § 1 KPC wiąże ten skutek tylko z wymienionymi w nim kategoriami postanowień. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie obszernego uzasadnienia; ustawa dopuszcza uzasadnienie ograniczone do podstawy prawnej. Trzecim jest założenie, że sąd zawsze uchyla postanowienie referendarza i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania - w tym trybie sąd utrzymuje je w mocy albo zmienia. Mylące bywa również pominięcie § 2, który zakazuje referendarzowi ponownego wydania postanowienia na podstawie art. 395 § 2 po wniesieniu skargi. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy ocenie terminu i zakresu zaskarżenia, warto skonsultować się z prawnikiem.