Art. 398²².

Co stanowi przepis

Art. 398(22) KPC określa środek zaskarżenia od rozstrzygnięć wydawanych przez referendarza sądowego, czyli skargę. Zgodnie z § 1 skarga przysługuje na orzeczenie referendarza w tych wszystkich sytuacjach, w których na analogiczne postanowienie sądu przysługiwałoby zażalenie. Skargę wnosi się do sądu, w którym referendarz wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie tygodnia od dnia jego doręczenia, a jeżeli orzeczenie doręczono bez uzasadnienia i strona wniosła o jego sporządzenie - termin biegnie od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem (§ 2). Kluczowy jest § 3: samo skuteczne wniesienie skargi powoduje, że orzeczenie referendarza traci moc. Przepis przewiduje też tryb autokontroli (§ 4): jeżeli skarga jest oczywiście uzasadniona, referendarz w terminie tygodnia może postanowieniem stwierdzić jej zasadność i w miarę potrzeby wydać ponowne orzeczenie, od którego znowu służy skarga, lecz już bez możliwości ponownej autokontroli. Po utracie mocy orzeczenia sprawę rozpoznaje sąd jako sąd pierwszej instancji (§ 5), a § 7 nakazuje odpowiednie stosowanie tych reguł do skargi na zarządzenie referendarza.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie ustawa powierza referendarzowi sądowemu wykonywanie czynności w postępowaniu cywilnym, na przykład w postępowaniu wieczystoksięgowym, rejestrowym, w sprawach kosztów sądowych czy zwolnienia od kosztów. Warunkiem dopuszczalności skargi jest to, by na odpowiadające treścią postanowienie sądu przysługiwało zażalenie - jeżeli dane rozstrzygnięcie sądu byłoby niezaskarżalne, skarga również nie przysługuje. Znaczenie ma zachowanie tygodniowego terminu liczonego od doręczenia orzeczenia albo od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, gdy strona wcześniej o nie wnioskowała. Jeżeli referendarz uzna, że skarga podlega odrzuceniu, przedstawia sprawę sądowi, który - jeśli nie widzi podstaw do odrzucenia - może od razu rozpoznać sprawę, o ile pozwala na to jej stan (§ 6).

Przykład

Wnioskodawca złożył wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej, a referendarz sądowy wydał orzeczenie oddalające wniosek i doręczył je stronie. Wnioskodawca w terminie tygodnia od doręczenia wnosi skargę do tego samego sądu, wskazując, że dokumenty załączone do wniosku spełniały wymagania. Z chwilą wniesienia skargi orzeczenie referendarza traci moc, a jeśli referendarz uzna skargę za oczywiście uzasadnioną, może sam stwierdzić jej zasadność i wydać ponowne orzeczenie. W przeciwnym razie sprawą zajmie się sąd, rozpoznając wniosek jako sąd pierwszej instancji.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest traktowanie skargi jak apelacji lub zażalenia rozpoznawanego przez sąd wyższej instancji - sąd rozpoznaje sprawę na nowo jako sąd pierwszej instancji, a nie kontroluje orzeczenia referendarza w trybie instancyjnym. Mylące bywa też przekonanie, że orzeczenie referendarza pozostaje w mocy do czasu rozstrzygnięcia skargi, podczas gdy art. 398(22) § 3 KPC przewiduje utratę mocy już z chwilą wniesienia skargi. Strony niekiedy liczą termin od dnia wydania orzeczenia, a nie od jego doręczenia, co prowadzi do przekroczenia tygodniowego terminu. Nie zawsze też pamięta się, że te same zasady stosuje się odpowiednio do zarządzeń referendarza. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dopuszczalność i sposób sformułowania skargi.