Art. 398¹⁸.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 398(18) KPC wprowadza szczególną zasadę rozliczania kosztów procesu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Zgodnie z jego treścią, jeżeli skargę kasacyjną wniósł Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich albo Rzecznik Praw Dziecka, koszty procesu w postępowaniu kasacyjnym podlegają wzajemnemu zniesieniu. Wzajemne zniesienie kosztów oznacza, że każda ze stron ponosi te wydatki, które sama poniosła, i nie może domagać się ich zwrotu od przeciwnika procesowego. Przepis wyłącza zatem w tym zakresie ogólną regułę odpowiedzialności za wynik sprawy, według której strona przegrywająca zwraca koszty stronie wygrywającej. Rozwiązanie to jest konsekwencją tego, że postępowanie kasacyjne zostało zainicjowane nie przez samą stronę, lecz przez podmiot działający w interesie publicznym lub w interesie określonej grupy osób.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przesłanką zastosowania art. 398(18) KPC jest wniesienie skargi kasacyjnej przez jeden z trzech wymienionych podmiotów: Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka. Katalog ten jest zamknięty i nie obejmuje sytuacji, w których skargę kasacyjną wnosi sama strona postępowania reprezentowana przez pełnomocnika. Przepis dotyczy wyłącznie kosztów powstałych w postępowaniu kasacyjnym, a więc na etapie rozpoznawania sprawy przez Sąd Najwyższy. Nie zmienia natomiast rozstrzygnięć o kosztach zapadłych wcześniej, w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji, chyba że dalsze losy sprawy doprowadzą do ich ponownej weryfikacji. Zasada działa niezależnie od tego, na czyją korzyść wypadnie ostatecznie orzeczenie Sądu Najwyższego.

Przykład

Rzecznik Praw Obywatelskich wnosi skargę kasacyjną od wyroku sądu apelacyjnego w sprawie cywilnej między konsumentem a przedsiębiorcą. Obie strony przystępują do postępowania kasacyjnego i ustanawiają pełnomocników, ponosząc z tego tytułu wynagrodzenie. Sąd Najwyższy uwzględnia skargę i uchyla zaskarżony wyrok, co jest korzystne dla konsumenta. Mimo to konsument nie otrzyma od przedsiębiorcy zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym, ponieważ zgodnie z art. 398(18) KPC koszty postępowania kasacyjnego zostają wzajemnie zniesione i każda ze stron pozostaje przy własnych wydatkach.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że wzajemne zniesienie kosztów oznacza brak jakichkolwiek kosztów albo ich pokrycie przez Skarb Państwa. Tak nie jest: strona, która poniosła wydatki na pełnomocnika, po prostu nie odzyska ich od przeciwnika. Drugim nieporozumieniem jest rozciąganie tej reguły na wszystkie etapy sprawy, podczas gdy art. 398(18) KPC dotyczy wyłącznie postępowania kasacyjnego. Zdarza się także mylne założenie, że przepis znajdzie zastosowanie, gdy Prokurator Generalny lub Rzecznik jedynie przystąpi do postępowania zainicjowanego skargą strony; decydujące jest to, kto skargę kasacyjną wniósł. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie ryzyka kosztowego, warto skonsultować się z prawnikiem.