Art. 398¹⁰.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 398(10) KPC reguluje jedno konkretne zagadnienie organizacyjne: liczbę sędziów, którzy tworzą skład Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną. Przepis wprowadza zasadę, zgodnie z którą merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje w składzie trzech sędziów. Jednocześnie w zdaniu drugim ustanawia regułę uzupełniającą: we wszystkich pozostałych wypadkach Sąd Najwyższy orzeka w składzie jednego sędziego. Norma ta ma zatem charakter dwuczłonowy - wskazuje skład właściwy dla rozpoznania sprawy oraz skład właściwy dla czynności i rozstrzygnięć innego rodzaju podejmowanych w toku postępowania kasacyjnego. Przepis nie określa natomiast przesłanek merytorycznych rozstrzygnięcia ani przebiegu postępowania, a wyłącznie jego stronę ustrojowo-proceduralną.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 398(10) KPC znajduje zastosowanie na etapie, na którym sprawa cywilna znajduje się już przed Sądem Najwyższym w związku z wniesioną skargą kasacyjną. Skład trzyosobowy jest wymagany wówczas, gdy Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną, a więc gdy odnosi się do podniesionych w niej zarzutów i rozstrzyga o losie zaskarżonego orzeczenia. Skład jednoosobowy dotyczy natomiast pozostałych sytuacji objętych postępowaniem kasacyjnym, czyli wszystkich tych rozstrzygnięć i czynności, które nie stanowią rozpoznania skargi. Przepis stosuje się z urzędu - strony nie mogą go zmodyfikować umową ani wnioskiem, ponieważ skład sądu należy do materii bezwzględnie uregulowanej ustawą. Znaczenie tej regulacji jest praktyczne, gdyż prawidłowość obsadzenia sądu stanowi element rzetelności postępowania.

Przykład

Przedsiębiorca przegrał proces o zapłatę przed sądem apelacyjnym i wniósł skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów o odpowiedzialności kontraktowej. Zanim sprawa trafi na etap merytoryczny, Sąd Najwyższy podejmuje szereg czynności wstępnych i wpadkowych, które zgodnie z art. 398(10) KPC należą do składu jednoosobowego. Jeżeli natomiast dojdzie do rozpoznania skargi, sprawą zajmie się trzech sędziów, którzy wspólnie ocenią zasadność zarzutów kasacyjnych. Dla pełnomocnika oznacza to, że różne pisma i wnioski w tej samej sprawie mogą być rozpoznawane w różnych składach, choć postępowanie pozostaje jedno.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że każda czynność Sądu Najwyższego w sprawie kasacyjnej wymaga składu trzyosobowego - przepis wyraźnie ogranicza ten skład do rozpoznania skargi. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie art. 398(10) KPC jako źródła uprawnienia strony do żądania określonego składu; przepis takiego prawa nie przyznaje. Zdarza się też mylenie liczby sędziów z zakresem kognicji - skład trzyosobowy nie oznacza, że Sąd Najwyższy prowadzi ponowne postępowanie dowodowe. Wreszcie sam fakt orzekania jednoosobowego nie oznacza, że rozstrzygnięcie ma mniejszą moc prawną niż wydane w składzie trzech sędziów. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, zwłaszcza że postępowanie kasacyjne objęte jest przymusem korzystania z profesjonalnej pomocy prawnej.