Art. 394^1b.

Co stanowi przepis

Art. 394(1b) KPC rozstrzyga kwestię czysto techniczną, ale w praktyce bardzo istotną: wskazuje, który sąd ma rozpoznać zażalenie, gdy zaskarżone postanowienie mieści się jednocześnie w katalogu z art. 394 § 1 KPC oraz w katalogu z art. 394(1a) § 1 KPC. Pierwszy z tych przepisów wymienia postanowienia zaskarżalne zażaleniem do sądu drugiej instancji, drugi zaś obejmuje postanowienia, których zażaleniem rozpoznaje inny skład tego samego sądu, czyli w ramach tzw. zażalenia poziomego. Ustawodawca przyjął w art. 394(1b) KPC regułę pierwszeństwa kontroli międzyinstancyjnej: w razie zbiegu obu podstaw zażalenie rozpoznaje sąd drugiej instancji. Dzięki temu w jednym postępowaniu zażaleniowym nie dochodzi do rozdzielania tego samego środka zaskarżenia pomiędzy dwa różne sądy. Przepis nie zmienia natomiast ani terminu do wniesienia zażalenia, ani sposobu jego opłacenia czy wymogów formalnych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma z art. 394(1b) KPC działa wyłącznie wtedy, gdy występuje rzeczywisty zbieg dwóch podstaw zaskarżenia dotyczący tego samego postanowienia. Chodzi o sytuację, w której jedno rozstrzygnięcie sądu można zakwalifikować równocześnie jako objęte wyliczeniem z art. 394 § 1 KPC i wyliczeniem z art. 394(1a) § 1 KPC. Nie stosuje się jej, gdy postanowienie da się przypisać tylko do jednego z tych katalogów, bo wówczas właściwość wynika wprost z odpowiedniego przepisu. Przepis ma znaczenie także dla samej strony wnoszącej zażalenie, ponieważ pozwala z góry ustalić, jaki sąd będzie oceniał jej argumenty. Ocena zbiegu należy do sądu, który wydał zaskarżone postanowienie i przekazuje akta właściwemu sądowi.

Przykład

Przyjmijmy, że w sprawie o zapłatę sąd rejonowy wydaje postanowienie, którego treść odpowiada zarówno jednemu z punktów art. 394 § 1 KPC, jak i jednemu z punktów art. 394(1a) § 1 KPC. Strona pozwana, niezadowolona z rozstrzygnięcia, wnosi zażalenie w ustawowym terminie, kierując je do sądu, który wydał postanowienie. Sąd ten stwierdza zbieg obu podstaw i - zamiast przekazywać sprawę innemu składowi własnego sądu - przedstawia akta sądowi okręgowemu jako sądowi drugiej instancji. To sąd okręgowy merytorycznie oceni zasadność zarzutów podniesionych w zażaleniu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro dane postanowienie figuruje w katalogu zażaleń poziomych, to zawsze rozpozna je inny skład tego samego sądu. Art. 394(1b) KPC wprowadza wyjątek od tej intuicji na rzecz sądu drugiej instancji. Druga pomyłka to zakładanie, że skierowanie zażalenia do niewłaściwego sądu powoduje jego odrzucenie - o właściwości decyduje ustawa, a nie oznaczenie sądu w piśmie. Trzecie nieporozumienie polega na przypisywaniu temu przepisowi wpływu na zakres zaskarżalności; art. 394(1b) KPC nie tworzy nowej podstawy zażalenia, a jedynie rozstrzyga kwestię właściwości. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne postanowienie i sposób jego zaskarżenia.