Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Art. 394^1a.

Aktualizacja: 18 sierpnia 2026

Treść przepisu
Wyjaśnienie

§ 1.Zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji przysługuje na postanowienia tego sądu, których przedmiotem jest:

1)odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;

2)oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz niedopuszczenie interwenienta do udziału w sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;

3)rygor natychmiastowej wykonalności;

4)wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi o wznowienie postępowania;

5)stwierdzenie prawomocności orzeczenia;

6)skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz odmowa zwolnienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia;

7)odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;

8)(uchylony)

9)zwrot zaliczki, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz wynagrodzenie biegłego, mediatora, kuratora ustanowionego dla strony w danej sprawie i należności świadka, a także koszty przyznane w nakazie zapłaty, jeżeli nie wniesiono środka zaskarżenia od nakazu;

10)oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego;

11)zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem;

12)odrzucenie zażalenia;

13)odrzucenie skargi na orzeczenie referendarza sądowego;

14)zatwierdzenie ugody w sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i konsumentów;

15)wstrzymanie wykonania decyzji, w przypadku zawieszenia postępowania, na zgodny wniosek stron zamierzających zawrzeć ugodę w sprawie odwołania do sądu ochrony konkurencji i konsumentów.

§ 1¹.Sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, odrzuca w składzie jednego sędziego zażalenie spóźnione, nieopłacone lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie.

§ 1².Sąd rozpoznaje zażalenie, o którym mowa w § 1, w składzie trzech sędziów.

§ 2.W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o którym mowa w § 1, przepisy art. 394 § 2 i 3 oraz art. 395–397 stosuje się odpowiednio.

§ 3.Jeżeli w sądzie pierwszej instancji nie można utworzyć składu do rozpoznania zażalenia, zażalenie rozpoznaje sąd drugiej instancji. Okoliczność, o której mowa w zdaniu pierwszym, nie podlega badaniu przez sąd drugiej instancji.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Wyjaśnienie przepisu

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 394(1a) KPC wprowadza tak zwane zażalenie poziome, czyli środek zaskarżenia rozpoznawany nie przez sąd wyższej instancji, lecz przez inny skład tego samego sądu pierwszej instancji. W § 1 ustawodawca zbudował zamknięty katalog piętnastu kategorii postanowień, na które taki środek przysługuje. Znalazły się w nim między innymi rozstrzygnięcia dotyczące odmowy zwolnienia od kosztów sądowych i odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego, rygoru natychmiastowej wykonalności, stwierdzenia prawomocności orzeczenia, skazania świadka lub biegłego na grzywnę, odmowy uzasadnienia i doręczenia orzeczenia, wynagrodzeń biegłego, mediatora i kuratora, oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego, odrzucenia zażalenia oraz odrzucenia skargi na orzeczenie referendarza sądowego. Paragraf 1(1) przewiduje, że zażalenie spóźnione, nieopłacone, z innych przyczyn niedopuszczalne albo dotknięte nieusuniętymi brakami odrzuca w składzie jednego sędziego ten sąd, który wydał zaskarżone postanowienie. Zażalenie merytorycznie rozpoznaje skład trzech sędziów (§ 1(2)), a do postępowania stosuje się odpowiednio art. 394 § 2 i 3 oraz art. 395-397 KPC. Jeżeli w danym sądzie nie da się utworzyć właściwego składu, sprawę rozpoznaje sąd drugiej instancji, a okoliczność ta nie podlega badaniu przez ten sąd (§ 3).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie do postanowień sądu pierwszej instancji, które zostały wyraźnie wymienione w § 1. Katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, że rozstrzygnięcia w nim niewskazane albo podlegają zaskarżeniu na innej podstawie, albo nie są zaskarżalne w ogóle. Zażalenie poziome wnosi się w terminie i w formie właściwej dla zwykłego zażalenia, ponieważ art. 394(1a) § 2 KPC odsyła do ogólnych regulacji. Kontrola formalna środka pozostaje przy sądzie, który wydał postanowienie, natomiast ocena zasadności należy do innego, trzyosobowego składu tego samego sądu.

Przykład

Strona złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a sąd rejonowy wniosek oddalił. Ponieważ odmowa zwolnienia od kosztów została wymieniona w art. 394(1a) § 1 pkt 1 KPC, strona może wnieść zażalenie, które trafi nie do sądu okręgowego, lecz do innego składu tego samego sądu rejonowego. Jeżeli zażalenie zostanie wniesione po terminie, jednoosobowy skład sądu, który wydał postanowienie, odrzuci je jako spóźnione. Gdy zaś środek będzie prawidłowy, trzech sędziów tego samego sądu oceni, czy sytuacja majątkowa strony uzasadniała zwolnienie od kosztów.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że każde postanowienie wpadkowe podlega zażaleniu poziomemu - katalog z § 1 jest zamknięty i wymaga dosłownego odczytania. Mylące bywa też założenie, że sprawę rozpozna ten sam sędzia, który wydał postanowienie; przepis wymaga innego składu. Nie należy również zakładać, że skierowanie sprawy do sądu drugiej instancji na podstawie § 3 daje pole do kwestionowania właściwości, ponieważ ustawa wyłącza badanie tej okoliczności. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest zażalenie poziome?

To zażalenie rozpoznawane przez inny skład tego samego sądu, a nie przez sąd wyższej instancji. Art. 394(1a) KPC wskazuje, w jakich sprawach taki tryb obowiązuje.

Czy odmowa zwolnienia od kosztów sądowych podlega zaskarżeniu?

Tak, art. 394(1a) § 1 pkt 1 KPC wymienia odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz cofnięcie takiego zwolnienia. Zażalenie rozpoznaje inny skład sądu pierwszej instancji.

W jakim składzie sąd rozpoznaje takie zażalenie?

Merytorycznie orzeka skład trzech sędziów. Odrzucenie zażalenia spóźnionego, nieopłaconego lub niedopuszczalnego następuje w składzie jednego sędziego.

Co się dzieje, gdy sąd nie może utworzyć składu?

Zgodnie z § 3 zażalenie rozpoznaje wtedy sąd drugiej instancji. Sąd ten nie bada, czy rzeczywiście nie było możliwe utworzenie składu w sądzie pierwszej instancji.

Czy katalog postanowień z § 1 można rozszerzać?

Nie, wyliczenie w art. 394(1a) § 1 KPC ma charakter zamknięty. Inne postanowienia podlegają zaskarżeniu tylko wtedy, gdy przewiduje to odrębny przepis.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 3941a

← Wróć do pełnej ustawy