Art. 394¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 394(1) KPC wskazuje zamknięty katalog sytuacji, w których stronie przysługuje zażalenie kierowane nie do sądu powszechnego wyższej instancji, lecz bezpośrednio do Sądu Najwyższego. Zgodnie z § 1 środek ten służy na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Paragraf 1(1) dodaje kolejną podstawę: zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także wtedy, gdy sąd drugiej instancji uchyla wyrok sądu pierwszej instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Paragraf 2 został uchylony, a § 3 nakazuje odpowiednie stosowanie w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym wskazanych tam przepisów o zażaleniu i o skardze kasacyjnej, między innymi art. 394 § 2 i 3, art. 395, art. 397 § 1 i 1(1) oraz przepisów dotyczących przymusu adwokacko-radcowskiego i rozpoznania sprawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero na końcowym etapie sprawy cywilnej, gdy zapadło już orzeczenie kończące postępowanie w drugiej instancji albo gdy strona sięgnęła po nadzwyczajny środek zaskarżenia. Pierwsza grupa przypadków dotyczy sytuacji, w których sąd drugiej instancji nie rozpoznaje skargi kasacyjnej merytorycznie, lecz odrzuca ją z przyczyn formalnych, na przykład jako wniesioną po terminie lub przez podmiot nieuprawniony. Druga grupa obejmuje odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, przy czym postanowienie takie może wydać zarówno sąd pierwszej, jak i drugiej instancji. Trzecia podstawa, przewidziana w § 1(1), aktywuje się wtedy, gdy sąd odwoławczy zamiast rozstrzygnąć sprawę co do istoty uchyla wyrok i zwraca sprawę do ponownego rozpoznania, co wydłuża postępowanie. Z uwagi na odesłanie z § 3 zażalenie musi spełniać wymagania formalne właściwe dla pism kierowanych do Sądu Najwyższego.

Przykład

Przedsiębiorca przegrał proces o zapłatę w obu instancjach i złożył skargę kasacyjną, którą sąd apelacyjny odrzucił, uznając ją za spóźnioną. Przedsiębiorca nie zgadza się z ustaleniem daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem i chce podważyć samo odrzucenie. Na podstawie art. 394(1) § 1 KPC może wnieść zażalenie do Sądu Najwyższego, wskazując, że termin był liczony błędnie. Gdyby natomiast sąd apelacyjny uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, podstawą zaskarżenia byłby § 1(1) tego artykułu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu zażalenia z art. 394(1) KPC jako kolejnej instancji merytorycznej, w której można ponownie przedstawiać dowody i ocenę faktów. Innym nieporozumieniem jest przekonanie, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na każde niekorzystne postanowienie sądu drugiej instancji, podczas gdy katalog z tego przepisu jest zamknięty. Mylone bywa również odrzucenie skargi kasacyjnej z odmową przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, która jest odrębną instytucją. Strony zapominają też o odesłaniu z § 3, a więc o terminach i wymogach formalnych, w tym o obowiązku sporządzenia pisma przez zawodowego pełnomocnika. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena dopuszczalności zażalenia zależy od konkretnego rozstrzygnięcia i etapu postępowania.