Art. 394².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 394(2) KPC wprowadza tak zwane zażalenie poziome, czyli środek zaskarżenia rozpoznawany nie przez sąd wyższy, lecz przez inny skład tego samego sądu drugiej instancji. Zgodnie z § 1 zażalenie takie przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu apelacji, o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania oraz o umorzeniu postępowania wywołanego wniesieniem apelacji. Paragraf 1(1) rozszerza ten katalog o postanowienia dotyczące między innymi odmowy zwolnienia od kosztów sądowych lub jego cofnięcia, odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego albo ich odwołania, oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego, zwrotu kosztów procesu (o ile nie wniesiono skargi kasacyjnej), zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, wynagrodzenia biegłego i mediatora oraz należności świadka, skazania na grzywnę, odmowy uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenia, przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka, a także odmowy zwolnienia świadka i biegłego od grzywny. Wyłączone z zaskarżenia są postanowienia wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Paragrafy 1(2) i 1(3) regulują skład: odrzucenie zażalenia następuje w składzie jednego sędziego, a merytoryczne rozpoznanie w składzie trzech sędziów.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się dopiero na etapie postępowania przed sądem drugiej instancji, a więc najczęściej po wniesieniu apelacji lub skargi o wznowienie postępowania. Warunkiem jest to, by zaskarżane postanowienie zostało wydane przez sąd odwoławczy jako sąd rozpoznający sprawę, a nie jako sąd rozpoznający zażalenie na rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji. Katalog z § 1 i § 1(1) ma charakter zamknięty, co oznacza, że inne postanowienia sądu drugiej instancji co do zasady nie podlegają zaskarżeniu w tym trybie. Zgodnie z § 2 do takiego postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o terminie, wymogach formalnych i przebiegu postępowania zażaleniowego, w tym art. 394 § 2 i 3 oraz art. 395-397 KPC.

Przykład

Strona wnosi apelację od wyroku sądu rejonowego, ale sąd okręgowy odrzuca ją jako wniesioną po terminie. Strona nie zgadza się z takim rozstrzygnięciem, bo twierdzi, że odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono jej później, niż przyjął sąd. Na podstawie art. 394(2) § 1 KPC może złożyć zażalenie, które rozpozna inny, trzyosobowy skład tego samego sądu okręgowego. Gdyby to zażalenie było spóźnione lub nieopłacone, sąd odrzuci je w składzie jednego sędziego, a na to postanowienie ponownie przysługuje zażalenie poziome.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd to przekonanie, że zażalenie z art. 394(2) KPC trafia do Sądu Najwyższego - trafia ono do innego składu tego samego sądu. Drugim nieporozumieniem jest zaskarżanie postanowień wydanych po rozpoznaniu zażalenia na orzeczenie sądu pierwszej instancji, które przepis wyraźnie wyłącza. Mylona bywa także kwestia kosztów procesu: zażalenie na ich zwrot nie przysługuje, jeżeli wniesiono skargę kasacyjną. Strony zapominają również o opłacie i terminie, co prowadzi do odrzucenia środka. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena dopuszczalności zażalenia zależy od okoliczności konkretnego postępowania.