Art. 391¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 391(1) KPC reguluje szczególny, uproszczony tryb postępowania odwoławczego w sprawach, w których sąd pierwszej instancji oddalił powództwo na podstawie art. 191(1) KPC, czyli uznał je za oczywiście bezzasadne. Paragraf 1 pozwala pominąć czynności, które ustawa zwykle nakazuje podjąć po wniesieniu apelacji: sąd nie musi wzywać powoda do usunięcia braków formalnych ani do uiszczenia opłaty, a apelacja może zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym bez doręczania jej osobie wskazanej jako pozwany i bez rozpoznawania wniosków złożonych razem z nią. Paragraf 2 wprowadza domniemanie interpretacyjne: w razie wątpliwości apelację traktuje się jako skierowaną przeciwko całości wyroku i zawierającą wniosek o uchylenie orzeczenia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zgodnie z § 3 sąd drugiej instancji uchyla wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania tylko wtedy, gdy stwierdzi, że powództwo nie jest oczywiście bezzasadne, a w pozostałych wypadkach apelację oddala. Dalsze jednostki redakcyjne dopuszczają uproszczone uzasadnienie wyroku oddalającego apelację (§ 4), nakazują doręczenie orzeczenia wyłącznie powodowi (§ 5), wyłączają stosowanie art. 394(1) § 1(1) KPC (§ 6) oraz porządkują dalszy tok sprawy po uchyleniu wyroku (§ 7).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy zaskarżony wyrok został wydany na podstawie art. 191(1) KPC, a więc w trybie rozpoznania powództwa uznanego za oczywiście bezzasadne bez podejmowania standardowych czynności procesowych. Warunkiem uruchomienia tego trybu jest wniesienie apelacji przez powoda, ponieważ w tym modelu postępowania osoba wskazana w pozwie jako pozwany nie uczestniczy jeszcze w sprawie. Sąd drugiej instancji bada w istocie jedną kwestię: czy ocena o oczywistej bezzasadności powództwa była trafna. Jeżeli uzna, że sprawa wymaga zwykłego rozpoznania, musi uchylić wyrok, a nie orzekać merytorycznie co do żądania pozwu. W razie uchylenia i ponownego rozpoznania sprawy zamiast zwrotu pozwu następuje umorzenie postępowania, a pozwany otrzymuje wraz z odpisem pozwu odpisy apelacji oraz wyroków obu instancji z uzasadnieniami.

Przykład

Powód wnosi pozew, w którym domaga się od sąsiada zapłaty za rzekome "promieniowanie myśli", nie wskazując żadnej podstawy faktycznej możliwej do zweryfikowania. Sąd rejonowy oddala powództwo jako oczywiście bezzasadne na podstawie art. 191(1) KPC, a powód składa apelację bez opłaty i bez sprecyzowania zarzutów. Sąd okręgowy, stosując art. 391(1) KPC, nie wzywa go do uzupełnienia braków, nie doręcza apelacji sąsiadowi i rozpoznaje ją na posiedzeniu niejawnym, traktując środek zaskarżenia jako skierowany przeciwko całemu wyrokowi. Uznając, że pierwotna ocena była prawidłowa, oddala apelację i ogranicza uzasadnienie do odwołania się do ustaleń sądu pierwszej instancji, doręczając orzeczenie wyłącznie powodowi.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że brak wezwania do opłaty oznacza odrzucenie apelacji lub pozbawienie prawa do zaskarżenia - przeciwnie, apelacja jest rozpoznawana, tylko w formie uproszczonej. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie rozprawy oraz udziału osoby wskazanej jako pozwany, co w tym trybie nie następuje. Trzecim jest założenie, że sąd drugiej instancji może uwzględnić powództwo - jego rola ogranicza się do oddalenia apelacji albo uchylenia wyroku. Warto też pamiętać, że skrócone uzasadnienie nie oznacza braku kontroli instancyjnej. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.