Art. 370¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 370(1) Kodeksu postępowania cywilnego w aktualnym tekście ustawy nie zawiera żadnej treści normatywnej - w jego miejscu znajduje się wyłącznie adnotacja "(utracił moc)" wraz z odesłaniem do przypisu. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze formalnie istnieje w strukturze kodeksu, ale nie wyraża już żadnej normy, której adresatem byłby sąd, strona czy pełnomocnik. Utrata mocy to sytuacja odrębna od zwykłego uchylenia przepisu przez ustawodawcę: następuje ona z mocy samego prawa, najczęściej wskutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją albo wskutek upływu czasu, na jaki przepis został wprowadzony. Numer artykułu pozostawia się w tekście po to, aby nie zaburzać numeracji całego kodeksu i aby czytelnik wiedział, że w tym miejscu dawniej znajdowała się regulacja. Z praktycznego punktu widzenia art. 370(1) KPC nie może być dziś samodzielną podstawą jakiegokolwiek rozstrzygnięcia ani czynności procesowej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

W obecnym stanie prawnym art. 370(1) KPC nie ma zastosowania do żadnej czynności podejmowanej w toczącym się postępowaniu cywilnym. Odwołanie się do niego w piśmie procesowym byłoby powołaniem podstawy prawnej, która nie obowiązuje, a sąd oceniałby żądanie według przepisów rzeczywiście obowiązujących. Znaczenie tej jednostki jest zatem historyczne i porządkowe: pojawia się w starszych komentarzach, w orzecznictwie sprzed daty utraty mocy oraz w opracowaniach opisujących ewolucję postępowania apelacyjnego, w którego części kodeksu przepis był umiejscowiony. Ustalając stan prawny sprawy wszczętej wiele lat temu, warto sprawdzić w przypisie do tekstu ustawy, z jakim dniem i na jakiej podstawie przepis przestał obowiązywać, oraz jakie reguły intertemporalne wprowadził ustawodawca.

Przykład

Pełnomocnik przygotowuje pismo w sprawie apelacyjnej i korzysta ze starszego, papierowego wydania kodeksu, w którym art. 370(1) KPC jest nadal wydrukowany z pełną treścią. Powołuje go jako podstawę swojego wniosku, po czym sąd wskazuje, że przepis nie obowiązuje, a wniosek podlega ocenie na gruncie innych regulacji o czynnościach sądu drugiej instancji. Aby uniknąć takiej sytuacji, pełnomocnik weryfikuje treść ustawy w aktualnym tekście jednolitym i sprawdza przypis wyjaśniający datę utraty mocy. Dopiero po tej weryfikacji formułuje wniosek w oparciu o obowiązującą podstawę prawną.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w kodeksie, to przepis nadal obowiązuje - obecność samej jednostki redakcyjnej niczego nie przesądza. Drugim jest utożsamianie utraty mocy z uchyleniem; skutki obu zdarzeń bywają różne, zwłaszcza gdy podstawą jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego, z którym mogą wiązać się szczególne uprawnienia procesowe. Trzecim błędem jest korzystanie z nieaktualnych wydań ustawy lub przypadkowych kopii tekstu w internecie zamiast z tekstu jednolitego. Warto też pamiętać, że do zdarzeń sprzed daty utraty mocy mogą znajdować zastosowanie odrębne przepisy przejściowe. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, jaka podstawa prawna jest właściwa dla konkretnego stanu faktycznego.