Art. 35¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 35[1] KPC wprowadza szczególną regułę właściwości miejscowej sądu dla jednej kategorii spraw: powództw o ochronę dóbr osobistych naruszonych przy wykorzystaniu środków masowego przekazu. Zgodnie z jego treścią taką sprawę można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda, czyli osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Przepis posługuje się sformułowaniem "można", co oznacza, że jest to właściwość przemienna, a nie wyłączna. Powód zachowuje więc wybór: może pozwać według zasad ogólnych, a więc co do zasady przed sąd miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego, albo skorzystać z ułatwienia przewidzianego w art. 35[1] KPC. Sąd nie może z urzędu narzucić powodowi jednego z tych rozwiązań, jeżeli pozew został wniesiony zgodnie z brzmieniem przepisu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 35[1] KPC wymaga spełnienia dwóch przesłanek wynikających wprost z jego treści. Po pierwsze, sprawa musi dotyczyć ochrony dóbr osobistych, a więc takich wartości jak cześć, dobre imię, wizerunek, prywatność czy nazwa osoby prawnej. Po drugie, do naruszenia musi dojść przy wykorzystaniu środków masowego przekazu, czyli przekazu adresowanego do szerokiego, nieoznaczonego kręgu odbiorców. Przepis nie różnicuje pozycji powoda w zależności od tego, czy jest osobą fizyczną, czy podmiotem posiadającym siedzibę, ponieważ wskazuje zarówno miejsce zamieszkania, jak i siedzibę. Poza tym zakresem, na przykład przy naruszeniu w prywatnej rozmowie albo w piśmie skierowanym do jednej osoby, właściwość ustala się na zasadach ogólnych.

Przykład zastosowania

Mieszkanka Rzeszowa dowiaduje się, że w materiale opublikowanym przez ogólnopolski portal informacyjny przypisano jej nieprawdziwe zachowania, co naraziło ją na utratę dobrego imienia w środowisku zawodowym. Wydawca portalu ma siedzibę w Warszawie, więc według zasad ogólnych sprawę należałoby wytoczyć przed sądem warszawskim. Dzięki art. 35[1] KPC powódka może jednak złożyć pozew przed sądem właściwym dla Rzeszowa, czyli miejsca swojego zamieszkania, co ogranicza koszty dojazdów i ułatwia udział w rozprawach. Wybór ten powinna zaznaczyć w pozwie, wskazując podstawę właściwości przemiennej.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie art. 35[1] KPC jako właściwości wyłącznej i przyjmowanie, że pozew można wnieść tylko w miejscu zamieszkania powoda. Innym nieporozumieniem jest przekonanie, że przepis rozstrzyga o rodzaju sądu lub o zasadności roszczenia - reguluje on wyłącznie kwestię tego, przed którym sądem sprawa może się toczyć, a nie to, czy naruszenie rzeczywiście nastąpiło. Zdarza się też rozciąganie tej reguły na wszystkie sprawy o naruszenie dóbr osobistych, podczas gdy warunkiem jest wykorzystanie środków masowego przekazu. Wreszcie sam wybór sądu nie zwalnia z obowiązku prawidłowego oznaczenia pozwanego i wykazania okoliczności faktycznych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego stanu faktycznego.