Art. 331¹.

Co stanowi przepis

Art. 331[1] KPC dopuszcza szczególny sposób sporządzenia uzasadnienia wyroku: zamiast dokumentu pisemnego sędzia może uzasadnienie wygłosić bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku. Warunkiem jest to, aby przebieg posiedzenia był utrwalany za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, czyli w sposób przewidziany w art. 157 § 1 KPC (tzw. protokół elektroniczny). Przewodniczący ma obowiązek uprzedzić o tym uczestników jeszcze przed wygłoszeniem uzasadnienia, tak aby wiedzieli, że wypowiedź sądu ma charakter formalnego uzasadnienia, a nie jedynie informacyjnego komentarza. Zgodnie z § 2 w takim wypadku nie podaje się odrębnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia, ponieważ całość motywów zostaje przedstawiona w wygłoszonym uzasadnieniu, a zamiast pisemnego uzasadnienia sporządza się jego transkrypcję. Paragraf 3 przesądza, że do transkrypcji stosuje się odpowiednio przepisy o pisemnym uzasadnieniu wyroku, w tym co do jego treści i skutków procesowych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Instytucja z art. 331[1] KPC może być wykorzystana tylko wtedy, gdy sąd faktycznie prowadzi zapis audio lub audio-wideo posiedzenia. Nie znajdzie zastosowania tam, gdzie protokół jest sporządzany wyłącznie pisemnie, ponieważ nie byłoby technicznej możliwości utrwalenia wypowiedzi sędziego. Skorzystanie z tej formy zależy od decyzji sądu i zwykle dotyczy spraw, w których motywy rozstrzygnięcia można przedstawić w sposób uporządkowany bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku. Strona, która następnie chce zaskarżyć wyrok, otrzymuje transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia, traktowaną tak jak uzasadnienie pisemne, co ma znaczenie dla dalszego biegu postępowania odwoławczego.

Przykład

W sprawie o zapłatę z umowy zlecenia rozprawa jest nagrywana w systemie protokołu elektronicznego. Po ogłoszeniu wyroku uwzględniającego powództwo przewodniczący informuje obecnych, że uzasadnienie zostanie wygłoszone i utrwalone nagraniem, po czym omawia ustalenia faktyczne, ocenę dowodów oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia. Pozwany, który rozważa apelację, składa wniosek o doręczenie uzasadnienia; sąd nie sporządza wówczas nowego dokumentu, lecz przekazuje transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia. Na jej podstawie pełnomocnik pozwanego formułuje zarzuty apelacyjne dokładnie tak samo, jak przy klasycznym uzasadnieniu pisemnym.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że ustne motywy podawane zwyczajowo po ogłoszeniu wyroku to już uzasadnienie w rozumieniu art. 331[1] KPC - tak jest tylko wtedy, gdy sąd uprzedził o wygłoszeniu uzasadnienia i jest ono nagrywane. Drugim jest przekonanie, że transkrypcja ma słabszą moc niż dokument pisany; § 3 zrównuje ją z pisemnym uzasadnieniem. Trzecim - że w takiej sytuacji sąd dodatkowo poda zasadnicze powody rozstrzygnięcia, co wyłącza § 2. Warto też pamiętać, że samo wygłoszenie uzasadnienia nie zwalnia strony z konieczności zachowania terminów procesowych. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.