Art. 297 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) określa prawa osoby trzeciej, która została wezwana na termin oględzin w postępowaniu sądowym. Przepis stanowi, że osoba taka ma prawo żądać zwrotu koniecznych wydatków poniesionych w związku z stawiennictwem w sądzie. Ponadto, podobnie jak świadek, może domagać się wynagrodzenia za utratę zarobku, czyli rekompensaty za czas, w którym nie mogła wykonywać pracy zarobkowej z powodu udziału w oględzinach. Przepis daje też prawo do zwrotu dodatkowych kosztów związanych z dostarczeniem przedmiotu oględzin, na przykład transportu lub innych wydatków bezpośrednio powiązanych z tą czynnością.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy sąd w toku postępowania cywilnego zleca dokonanie oględzin i na ten termin wzywa osobę trzecią, czyli taką, która nie jest stroną w danym postępowaniu, ale jest powiązana z przedmiotem oględzin. Wówczas ustawodawca przewidział, że taka osoba nie powinna ponosić kosztów związanych z koniecznością stawiennictwa oraz ewentualną stratą zarobków. Obejmują one zarówno wydatki na podróż i pobyt, jak i inne koszty wymuszone przez udział w oględzinach.
Przykładowo, wyobraźmy sobie sytuację, kiedy sąd wyznacza termin oględzin na nieruchomości, której właściciel nie jest stroną sporu, ale jego udział jest potrzebny do prawidłowego przeprowadzenia oględzin. Właściciel ten musi przyjechać na miejsce, ponosi koszty dojazdu i dniowego nieobecności w pracy. Na podstawie art. 297 KPC może on domagać się od strony postępowania zwrotu tych kosztów oraz wyrównania utraconego wynagrodzenia.
Często pojawiają się błędy w rozumieniu przepisów dotyczących zwrotu kosztów osobom trzecim, szczególnie co do zakresu zwrotów. Niektórzy mylnie uważają, że prawo do zwrotu przysługuje tylko świadkom, nie zaś osobom trzecim na oględzinach, co jest niezgodne z art. 297 KPC. Ponadto, nie zawsze jasno jest rozróżniane, które wydatki są „konieczne” i bezpośrednio związane z udziałem w rozprawie czy oględzinach. Zdarza się też, że strony nie zwracają uwagi na możliwość domagania się wynagrodzenia za utracony zarobek, traktując tylko zwrot kosztów podróży.
Wszystkie te kwestie pokazują, że art. 297 KPC ma na celu zabezpieczenie osoby trzeciej przed finansowymi negatywnymi skutkami udziału w postępowaniu, dając jej prawo do pełnego zwrotu niezbędnych kosztów oraz kompensaty za zaniechanie pracy. W indywidualnej sytuacji zaleca się skonsultowanie z prawnikiem dla dokładnej oceny zasadności i zakresu roszczeń wynikających z tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
