Co stanowi przepis
Art. 281 KPC przyznaje stronie postępowania cywilnego prawo do żądania wyłączenia biegłego powołanego w sprawie. Zgodnie z § 1 wniosek taki można złożyć aż do ukończenia czynności biegłego, a podstawą są te same przyczyny, z jakich można żądać wyłączenia sędziego. Przepis wprowadza jednak istotne ograniczenie czasowe: jeżeli strona zgłasza wniosek już po rozpoczęciu przez biegłego czynności, musi uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała później albo że wcześniej nie była jej znana. Paragraf 2 wskazuje, że o wyłączeniu rozstrzyga sąd prowadzący sprawę, i to po wysłuchaniu stron oraz samego biegłego. Od wysłuchania można odstąpić tylko wtedy, gdy prowadziłoby ono do nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 281 KPC znajduje zastosowanie w każdej sprawie cywilnej, w której sąd dopuścił dowód z opinii biegłego, niezależnie od tego, czy chodzi o biegłego z listy sądowej, czy o osobę powołaną ad hoc. Przyczyny wyłączenia odpowiadają tym przewidzianym dla sędziego, a więc obejmują zarówno sytuacje wskazane wprost w ustawie, jak i okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności biegłego. Wniosek jest dopuszczalny, dopóki biegły nie ukończył swoich czynności, przy czym po ich rozpoczęciu strona musi wykazać usprawiedliwienie opóźnienia. Nie wystarczy samo twierdzenie o braku obiektywizmu - konieczne jest uprawdopodobnienie okoliczności, które je uzasadniają. Rozstrzygnięcie należy zawsze do sądu, a nie do samego biegłego czy do przewodniczącego jednoosobowo poza składem orzekającym.
Przykład
W sprawie o zapłatę odszkodowania za uszkodzony samochód sąd powołuje biegłego z zakresu techniki samochodowej. Po otrzymaniu postanowienia powód nie zgłasza zastrzeżeń, jednak w trakcie oględzin pojazdu dowiaduje się, że biegły od lat stale współpracuje z warsztatem należącym do pozwanego. Powód składa wniosek o wyłączenie biegłego, uprawdopodobniając, że o tej współpracy dowiedział się dopiero podczas oględzin, i dołącza wydruki potwierdzające powiązania. Sąd, po wysłuchaniu stron i biegłego, ocenia, czy okoliczność ta rodzi uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności, i wydaje postanowienie w tym przedmiocie.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest traktowanie art. 281 KPC jako narzędzia do kwestionowania niekorzystnych wniosków opinii. Niezadowolenie z treści opinii nie jest przyczyną wyłączenia - służą temu inne instrumenty, takie jak zarzuty do opinii, wniosek o opinię uzupełniającą albo o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego. Druga pomyłka to zwlekanie z wnioskiem: strona, która znała okoliczności uzasadniające wyłączenie i milczała, ryzykuje, że jej wniosek zostanie uznany za spóźniony. Warto też pamiętać, że sąd może odstąpić od wysłuchania stron lub biegłego, jeżeli groziłoby to nadmiernej zwłoce, co nie oznacza pominięcia merytorycznej oceny wniosku. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy zachodzą podstawy wyłączenia i jak sformułować wniosek.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
