Co dokładnie stanowi przepis
Art. 280 KPC reguluje dwie odrębne kwestie związane z powoływaniem biegłego w procesie cywilnym. Paragraf 1 przyznaje osobie wyznaczonej na biegłego prawo do nieprzyjęcia nałożonego na nią obowiązku, jeżeli zachodzą przyczyny, które uprawniałyby świadka do odmowy zeznań, a dodatkowo także wtedy, gdy istnieje przeszkoda uniemożliwiająca jej wydanie opinii. Ustawodawca zrównał zatem sytuację biegłego z sytuacją świadka w zakresie okoliczności osobistych, a jednocześnie dodał samodzielną, szerszą podstawę odnoszącą się do faktycznej lub prawnej niemożności sporządzenia opinii. Paragraf 2 dotyczy etapu poprzedzającego formalne wyznaczenie: przewodniczący może w uzasadnionych przypadkach umożliwić wskazanej osobie zapoznanie się z aktami sprawy w niezbędnym zakresie. Przepis wskazuje przykładowe cele takiego udostępnienia: ustalenie wysokości kosztów sporządzenia opinii, ustalenie terminu jej sporządzenia albo ogólne usprawnienie postępowania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy sąd zamierza skorzystać z wiadomości specjalnych i kieruje się do konkretnej osoby jako kandydata na biegłego. Podstawa z § 1 może zostać powołana zarówno przez biegłego wpisanego na listę biegłych sądowych, jak i przez biegłego powołanego ad hoc. Przeszkodą uniemożliwiającą wydanie opinii może być na przykład brak specjalizacji w danej wąskiej dziedzinie, brak dostępu do niezbędnej aparatury badawczej, stan zdrowia albo nadmierne obciążenie innymi zleceniami uniemożliwiające realne wykonanie zadania. Paragraf 2 stosuje się natomiast na wcześniejszym etapie, gdy sąd nie ma jeszcze pewności, czy dana osoba podejmie się zadania oraz jaki będzie koszt i termin opinii. Udostępnienie akt ma tu charakter ograniczony - obejmuje wyłącznie zakres niezbędny do oceny możliwości i warunków sporządzenia opinii.
Przykład
Sąd w sprawie o zapłatę z tytułu wad budynku zamierza powołać rzeczoznawcę budowlanego. Przed wydaniem postanowienia przewodniczący, działając na podstawie art. 280 § 2 KPC, umożliwia wskazanemu specjaliście wgląd do dokumentacji technicznej i opinii prywatnej znajdujących się w aktach, aby ten oszacował koszt oraz czas potrzebny na badanie. Po zapoznaniu się z materiałem specjalista stwierdza, że opinia wymaga odwiertów i badań laboratoryjnych, których nie wykonuje, i informuje sąd, że nie przyjmie obowiązku z powodu przeszkody uniemożliwiającej wydanie opinii. Sąd zwraca się wówczas do innej osoby, dysponującej odpowiednim zapleczem badawczym.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że biegły może odmówić sporządzenia opinii dowolnie, bez podania przyczyny - art. 280 KPC wymaga wskazania konkretnej podstawy odmowy, a jej ocena należy do sądu. Mylone bywa też udostępnienie akt z § 2 z formalnym powołaniem biegłego; samo zapoznanie się z aktami nie oznacza jeszcze, że dana osoba została wyznaczona ani że ma obowiązek wydania opinii. Nieporozumieniem jest również traktowanie tego przepisu jako podstawy do żądania wynagrodzenia za samo przeglądanie akt. Wreszcie strony niekiedy zakładają, że odmowa biegłego automatycznie wstrzymuje postępowanie, podczas gdy sąd po prostu powołuje inną osobę. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
