Art. 273.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 273 KPC reguluje dwie praktyczne czynności związane z przesłuchaniem świadka w procesie cywilnym. Zgodnie z § 1, jeżeli zeznanie świadka zostało zapisane do protokołu sporządzonego zgodnie z art. 157 § 1[1] KPC (a więc w sytuacji, gdy protokół nie jest utrwalany za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk), zapis ten ma zostać świadkowi odczytany. Odczytanie nie jest czynnością wyłącznie formalną: przepis nakazuje, aby stosownie do okoliczności, na podstawie uwag zgłoszonych przez świadka, zapis zeznania został uzupełniony i sprostowany. Świadek ma więc zagwarantowaną możliwość skontrolowania, czy protokół wiernie oddaje to, co rzeczywiście powiedział. Paragraf 2 dodaje regułę porządkową: świadek może oddalić się z sądu nie wcześniej niż po uzyskaniu na to zezwolenia przewodniczącego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w toku przesłuchania świadka przed sądem, po zakończeniu składania przez niego zeznań, a jeszcze przed jego zwolnieniem. Obowiązek odczytania zeznania dotyczy tych spraw i posiedzeń, w których zeznanie zostaje utrwalone w formie pisemnego zapisu do protokołu w rozumieniu odesłania zawartego w art. 273 § 1 KPC. Uzupełnienie i sprostowanie następuje "stosownie do okoliczności", a więc wtedy, gdy uwagi świadka wskazują na nieścisłość, pominięcie istotnego fragmentu wypowiedzi lub błędne ujęcie jej sensu. Reguła z § 2 obowiązuje natomiast zawsze, gdy świadek stawił się w sądzie: dopóki przewodniczący nie zezwoli mu na oddalenie się, powinien pozostawać do dyspozycji sądu. Wynika to stąd, że sąd lub strony mogą jeszcze zadać pytania uzupełniające, może okazać się potrzebna konfrontacja albo doprecyzowanie wcześniejszej wypowiedzi.

Przykład

Świadek w sprawie o zapłatę zeznaje, że widział przekazanie gotówki "jesienią, chyba we wrześniu". Protokolant zapisuje w protokole, że do przekazania doszło "we wrześniu". Po odczytaniu zapisu świadek zwraca uwagę, że nie jest pewien miesiąca i prosi o odnotowanie zastrzeżenia. Na podstawie art. 273 § 1 KPC zapis zostaje sprostowany tak, aby oddawał rzeczywistą treść zeznania, po czym świadek czeka na sali do czasu, aż przewodniczący zezwoli mu na opuszczenie sądu.

Częste nieporozumienia

Świadkowie bywają przekonani, że po odczytaniu protokołu mogą swobodnie zmienić treść zeznania - tymczasem chodzi o doprowadzenie zapisu do zgodności z tym, co faktycznie zostało powiedziane, a nie o formułowanie zeznania na nowo. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że po zakończeniu odpowiedzi na pytania można od razu wyjść z budynku sądu; § 2 wyraźnie uzależnia to od zezwolenia przewodniczącego. Zdarza się też mylenie tego przepisu z sytuacją utrwalania rozprawy za pomocą urządzenia rejestrującego, gdzie tryb dokumentowania wypowiedzi jest odmienny. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.