Art. 271¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 271(1) KPC wprowadza możliwość odebrania od świadka zeznania w formie pisemnej zamiast tradycyjnego przesłuchania ustnego na rozprawie. Decyzja w tej sprawie należy wyłącznie do sądu - świadek składa zeznanie na piśmie tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi, a nie na własne życzenie ani na żądanie strony. W takim przypadku zmienia się także sposób złożenia przyrzeczenia: świadek nie wypowiada jego treści ustnie, lecz podpisuje tekst przyrzeczenia. Przepis nakłada na świadka obowiązek złożenia tekstu zeznania w sądzie w terminie wyznaczonym przez sąd. Ostatnie zdanie art. 271(1) KPC nakazuje odpowiednie stosowanie art. 165 § 2 KPC (skutki nadania przesyłki), art. 274 § 1 KPC (grzywna wobec świadka) oraz art. 276 KPC (sankcje za odmowę zeznań lub przyrzeczenia).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w postępowaniu cywilnym wszędzie tam, gdzie sąd uzna, że pisemna forma zeznania będzie wystarczająca dla ustalenia okoliczności sprawy. W praktyce sąd sięga po to rozwiązanie, gdy zakres wiedzy świadka jest wąski i dotyczy faktów łatwych do opisania, na przykład potwierdzenia treści dokumentu, przebiegu jednego zdarzenia czy okoliczności o charakterze technicznym. Postanowienie sądu określa zwykle, na jakie okoliczności świadek ma się wypowiedzieć oraz w jakim terminie ma złożyć tekst zeznania. Odesłanie do art. 165 § 2 KPC oznacza, że nadanie pisma w sposób przewidziany w tym przepisie jest równoznaczne ze złożeniem go w sądzie, co ma znaczenie przy ocenie dochowania terminu. Świadek, który mimo wezwania nie złoży zeznania lub bezpodstawnie odmówi jego złożenia, naraża się na sankcje przewidziane w art. 274 § 1 i art. 276 KPC.

Przykład

W sprawie o zapłatę za wykonany remont sąd chce ustalić, czy inwestor zgłaszał wykonawcy usterki. Świadkiem jest kierownik budowy, który mieszka w innym mieście, a jego relacja dotyczy wyłącznie kilku konkretnych zdarzeń. Sąd wydaje postanowienie o złożeniu zeznania na piśmie, doręcza świadkowi pytania i tekst przyrzeczenia oraz wyznacza termin dwóch tygodni. Świadek sporządza zeznanie, podpisuje przyrzeczenie i nadaje przesyłkę do sądu przed upływem terminu, dzięki czemu nie musi stawiać się osobiście na rozprawie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że świadek może samodzielnie zdecydować o pisemnej formie zeznania - art. 271(1) KPC wyraźnie wiąże ją z postanowieniem sądu. Drugim jest traktowanie zeznania pisemnego jako dowodu o niższej mocy; jest to pełnoprawny dowód z zeznań świadka. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że pisemna forma zwalnia z odpowiedzialności - świadek nadal składa przyrzeczenie i podlega sankcjom procesowym oraz odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Warto też pamiętać, że złożenie zeznania na piśmie nie wyklucza późniejszego wezwania świadka przez sąd na rozprawę, jeżeli okaże się to potrzebne. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.