Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 18 sierpnia 2026
Strona, która wnosiła o wezwanie na rozprawę świadka, biegłego lub innej osoby, powinna dołożyć starań, by osoba ta stawiła się w wyznaczonym czasie i miejscu, w szczególności zawiadomić ją o obowiązku, czasie i miejscu stawiennictwa.
Zapytaj o orzecznictwo do art. 242(1) KPC
Odpowiedź z cytowanymi sygnaturami, do sprawdzenia w źródle.
Art. 242(1) KPC formułuje powinność procesową strony, która sama wnioskowała o wezwanie na rozprawę świadka, biegłego albo innej osoby. Strona ta ma dołożyć starań, aby wskazana przez nią osoba rzeczywiście stawiła się w wyznaczonym czasie i miejscu. Przepis wprost wskazuje jeden ze sposobów realizacji tej powinności: zawiadomienie takiej osoby o obowiązku stawiennictwa oraz o terminie i miejscu, w którym ma się ono odbyć. Użyte sformułowanie "w szczególności" oznacza, że katalog działań nie jest zamknięty - strona może podjąć także inne rozsądne czynności, na przykład przypomnieć o terminie czy uzgodnić z osobą sposób dotarcia do sądu. Norma ta nie zastępuje urzędowego wezwania kierowanego przez sąd, lecz ma je wspierać i zwiększać szansę, że dowód zostanie przeprowadzony na zaplanowanym terminie.
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy inicjatywa dowodowa pochodzi od strony, a więc gdy to ona wniosła o wezwanie konkretnej osoby na rozprawę. Dotyczy on świadków, biegłych, a także "innych osób", których obecność na rozprawie jest potrzebna w związku z wnioskiem strony. Powinność aktualizuje się od chwili wyznaczenia terminu, na który dana osoba ma się stawić, i trwa aż do tego terminu. Art. 242(1) KPC wpisuje się w szerszy obowiązek działania stron w sposób sprzyjający sprawnemu przebiegowi postępowania i przeciwdziałaniu jego przewlekłości. Nie ma natomiast zastosowania, gdy dana osoba jest wzywana z urzędu, bez wniosku strony.
Powód w sprawie o zapłatę wnosi o przesłuchanie swojego dawnego współpracownika, który był obecny przy zawieraniu ustnej umowy. Sąd wyznacza rozprawę i wysyła świadkowi wezwanie, ale powód - zgodnie z art. 242(1) KPC - dodatkowo telefonuje do niego, informuje o dacie i godzinie rozprawy oraz o adresie sądu i sali, a także przypomina, że stawiennictwo jest obowiązkowe. Na kilka dni przed terminem wysyła wiadomość przypominającą i upewnia się, że świadek nie ma przeszkód w dojeździe. Dzięki temu świadek stawia się punktualnie, a rozprawa nie musi być odraczana.
Najczęstszy błąd to przekonanie, że skoro sąd wysyła wezwanie, strona nie musi robić nic więcej - tymczasem przepis wyraźnie nakłada na nią własną powinność. Drugie nieporozumienie polega na utożsamianiu tej powinności z obowiązkiem doprowadzenia świadka do sądu; strona ma dołożyć starań, a nie zagwarantować rezultat. Mylące bywa też przekonanie, że zawiadomienie przez stronę zastępuje urzędowe wezwanie sądu i samo w sobie wywołuje skutki procesowe wobec świadka. Warto również pamiętać, że bierność strony w tym zakresie może być oceniana przez sąd przy rozstrzyganiu o dalszym prowadzeniu postępowania dowodowego oraz o kosztach. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, jakie czynności będą w danym postępowaniu potrzebne.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Tak, jeżeli to Ty wnosiłeś o wezwanie tej osoby. Art. 242(1) KPC nakłada na stronę powinność dołożenia starań, by świadek się stawił, w tym zawiadomienia go o obowiązku, czasie i miejscu stawiennictwa.
Przepis wymaga dołożenia starań, a nie zagwarantowania obecności świadka. Odpowiadasz za własną bierność, a nie za samą decyzję świadka o niestawiennictwie.
Przepis obejmuje także biegłych oraz inne osoby wzywane na rozprawę na wniosek strony. Decydujące jest to, czy wezwanie nastąpiło z inicjatywy strony.
Przepis nie narzuca formy, wskazuje jedynie przykładowo zawiadomienie o obowiązku, czasie i miejscu stawiennictwa. W praktyce warto wybrać sposób, który pozwoli wykazać, że kontakt faktycznie nastąpił.
Przepis sam nie przewiduje sankcji, ale zaniechanie strony może wpłynąć na ocenę sądu co do dalszego prowadzenia dowodu oraz na rozstrzygnięcie o kosztach. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.
Przeczytanie tych wyroków zajmie godzinę. PrawMi streści linię orzeczniczą do art. 242(1) w minutę. Streść orzecznictwo
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
PrawMi odpowiada z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń.
Zapytaj o art. 242(1)