Art. 242².

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 242² KPC zawiera dwie reguły dotyczące przyrzeczenia składanego w postępowaniu cywilnym. Po pierwsze, zgodnie z § 1, ilekroć ustawa przewiduje odebranie przyrzeczenia od osoby stawającej przed sądem, przyrzeczenie to może odebrać wyłącznie sąd albo sędzia wyznaczony. Oznacza to, że czynność odebrania przyrzeczenia została zastrzeżona dla organu orzekającego i nie może jej wykonać nikt inny biorący udział w czynnościach procesowych. Po drugie, § 2 przewiduje, że osobie, która w danej sprawie już wcześniej składała przyrzeczenie, przy kolejnej czynności z jej udziałem jedynie przypomina się o złożonym przyrzeczeniu. Wyjątkiem jest sytuacja, w której potrzebne będzie ponowne odebranie przyrzeczenia - wtedy przyrzeczenie składa się na nowo.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy inne przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują złożenie przyrzeczenia przez osobę stawającą przed sądem. Chodzi więc o wszystkie te czynności procesowe, przy których ustawa łączy z wypowiedzią danej osoby obowiązek uprzedniego przyrzeczenia. Art. 242² KPC nie tworzy samodzielnie obowiązku przyrzeczenia, lecz porządkuje sposób jego odebrania: wskazuje podmiot uprawniony oraz reguluje sytuację powtarzalnych czynności z udziałem tej samej osoby. Zasada z § 2 działa w obrębie jednej sprawy - dotyczy osoby, która przyrzeczenie w tej właśnie sprawie już złożyła. O tym, czy wystarczy przypomnienie, czy jednak konieczne jest ponowne odebranie przyrzeczenia, decyduje sąd, oceniając potrzebę takiej czynności.

Przykład

Świadek zostaje wezwany na rozprawę i przed złożeniem wypowiedzi składa przyrzeczenie, które odbiera sąd. Sprawa jest złożona, więc po kilku miesiącach ten sam świadek zostaje wezwany ponownie w celu uzupełnienia wcześniejszych wyjaśnień. Ponieważ w tej samej sprawie przyrzeczenie zostało już od niego odebrane, przy kolejnej czynności sąd jedynie przypomina mu o złożonym przyrzeczeniu, zamiast odbierać je od początku. Gdyby jednak w ocenie sądu zaistniała potrzeba ponownego odebrania przyrzeczenia, czynność ta zostałaby powtórzona w pełnym zakresie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest założenie, że przyrzeczenie może odebrać dowolna osoba uczestnicząca w czynności - z § 1 wynika jednoznacznie, że uprawniony jest tylko sąd lub sędzia wyznaczony. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że przypomnienie o przyrzeczeniu ma słabsze znaczenie niż samo przyrzeczenie; przypomnienie odnosi się do przyrzeczenia już złożonego i podtrzymuje jego skutki. Trzecim błędem jest rozciąganie reguły z § 2 na inne sprawy - przepis mówi wyraźnie o osobie, która przyrzeczenie składała "w danej sprawie". Wreszcie zdarza się mylne przyjęcie, że ponowne odebranie przyrzeczenia jest zawsze wykluczone, podczas gdy ustawa wprost dopuszcza taką potrzebę. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy pojawiają się wątpliwości co do prawidłowości przeprowadzonych czynności, warto skonsultować się z prawnikiem.