Art. 216².

Co stanowi przepis

Art. 216² KPC reguluje sposób, w jaki sąd cywilny przeprowadza wysłuchanie dziecka. Zgodnie z § 1 wysłuchanie odbywa się na posiedzeniu niejawnym, a więc bez udziału publiczności i bez typowej rozprawy z udziałem stron, w pomieszczeniach odpowiednio przystosowanych do kontaktu z dzieckiem, znajdujących się w siedzibie sądu, a gdy wymaga tego dobro dziecka - także poza nią. Paragraf 2 ogranicza krąg osób obecnych przy wysłuchaniu: oprócz sędziego może w nim uczestniczyć wyłącznie biegły psycholog, i to tylko wtedy, gdy stan zdrowia, rozwój umysłowy lub wiek dziecka wymagają zapewnienia mu pomocy psychologicznej albo gdy sędzia potrzebuje wsparcia w rozpoznaniu potrzeb dziecka. Paragraf 3 przesądza, że z przebiegu wysłuchania sporządza się notatkę urzędową, a samego przebiegu nie utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk. Paragraf 4 zawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w rozporządzeniu sposobu przygotowania i przeprowadzenia wysłuchania oraz wymogów, jakim mają odpowiadać przeznaczone do tego pomieszczenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy w postępowaniu cywilnym sąd decyduje się wysłuchać dziecko, czyli w sprawach, w których rozstrzygnięcie dotyczy osoby lub interesów małoletniego. Nie reguluje on samej przesłanki dopuszczalności wysłuchania, lecz jego techniczny i organizacyjny przebieg - określa miejsce, krąg uczestników, sposób dokumentowania. Zastosowanie art. 216² KPC jest niezależne od tego, czy dziecko wypowiada się na temat swoich oczekiwań, czy jedynie opisuje swoją sytuację. Kluczowe znaczenie ma tu ochrona dziecka przed stresem związanym z formalizmem sali rozpraw i obecnością osób dorosłych zaangażowanych w spór.

Przykład

W sprawie dotyczącej sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej sąd uznaje, że powinien poznać stanowisko dwunastolatka. Wysłuchanie odbywa się w tzw. przyjaznym pokoju w budynku sądu, bez obecności rodziców i ich pełnomocników, a sędzia rozmawia z dzieckiem bez togi i w swobodnej formie. Ponieważ chłopiec jest bardzo wycofany, sąd dopuszcza udział biegłego psychologa, który pomaga nawiązać kontakt i rozpoznać rzeczywiste potrzeby dziecka. Po zakończeniu rozmowy sędzia sporządza notatkę urzędową, a rozmowa nie jest nagrywana ani filmowana.

Częste nieporozumienia

Rodzice bywają przekonani, że mają prawo być obecni przy wysłuchaniu dziecka lub że otrzymają nagranie rozmowy - art. 216² KPC takiej możliwości nie przewiduje, a wprost zakazuje rejestracji dźwięku i obrazu. Innym błędem jest traktowanie wysłuchania jak przesłuchania świadka, podczas gdy jest to odrębna czynność o charakterze ochronnym. Nie jest też prawdą, że przy każdym wysłuchaniu musi być obecny psycholog - jego udział zależy od przesłanek z § 2. Mylne bywa również przekonanie, że wysłuchanie zawsze odbywa się w sądzie, skoro dobro dziecka może uzasadniać inne miejsce. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.