Art. 216¹.

Co stanowi przepis

Art. 216(1) KPC wprowadza obowiązek wysłuchania małoletniego dziecka w sprawach, które dotyczą jego osoby. Zgodnie z § 1 sąd wysłuchuje dziecko, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości, a jeżeli dziecko przed sądem odmawia udziału w wysłuchaniu, sąd odstępuje od tej czynności. Paragraf 2 nakazuje sądowi uwzględnić zdanie i rozsądne życzenia dziecka, przy czym miarą tego uwzględnienia są okoliczności sprawy oraz rozwój umysłowy, stan zdrowia i dojrzałość małoletniego. Paragraf 3 przewiduje, że wysłuchanie następuje co do zasady tylko raz w toku postępowania, chyba że dobro dziecka wymaga powtórzenia tej czynności albo potrzebę ponownego wysłuchania zgłasza samo dziecko; ponowne wysłuchanie przeprowadza ten sam sąd, o ile jest to możliwe i nie sprzeciwia się temu dobro dziecka. Paragraf 4 wymaga, aby sąd, który odstąpił od wysłuchania, najpóźniej przed zakończeniem postępowania wskazał w protokole posiedzenia lub rozprawy przyczyny niedokonania tej czynności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie we wszystkich sprawach cywilnych, w których przedmiotem rozstrzygnięcia są kwestie dotyczące osoby małoletniego, a nie wyłącznie jego majątku. Chodzi więc przede wszystkim o sprawy związane z władzą rodzicielską, kontaktami, miejscem pobytu dziecka czy sposobem sprawowania nad nim pieczy. Przesłankami przeprowadzenia wysłuchania są łącznie oceniane: rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka, a nie sam wiek metrykalny. Wysłuchanie z art. 216(1) KPC nie jest przesłuchaniem świadka i nie odbywa się na sali rozpraw w obecności stron, lecz służy poznaniu stanowiska dziecka. Odmowa dziecka jest wiążąca dla sądu i powoduje odstąpienie od czynności.

Przykład

W sprawie o zmianę sposobu wykonywania kontaktów rodzice trzynastolatka przedstawiają sprzeczne wnioski co do weekendów. Sąd, uznając, że rozwój i dojrzałość dziecka na to pozwalają, wysłuchuje je w przyjaznym pokoju, bez udziału rodziców, i zapoznaje się z jego zdaniem oraz życzeniami dotyczącymi rozkładu spotkań. Wypowiedź dziecka nie przesądza automatycznie rozstrzygnięcia, ale sąd bierze ją pod uwagę, oceniając, czy życzenia są rozsądne i zgodne z dobrem małoletniego. Gdyby dziecko odmówiło udziału w wysłuchaniu, sąd odstąpiłby od czynności i odnotował przyczyny w protokole.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że zdanie dziecka jest dla sądu wiążące i decyduje o wyniku sprawy - art. 216(1) § 2 KPC mówi o uwzględnieniu zdania i rozsądnych życzeń, a nie o związaniu nimi. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie wysłuchania z zeznaniami świadka; dziecko nie składa przyrzeczenia i nie podlega przesłuchaniu przez strony. Mylne jest też przekonanie, że wysłuchanie można powtarzać dowolnie wiele razy - zasadą jest jednokrotność, a wyjątki określa § 3. Wreszcie brak wysłuchania nie oznacza dowolności sądu, ponieważ § 4 wymaga wskazania przyczyn w protokole. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.