Art. 205¹².

Co stanowi przepis

Art. 205(12) KPC wyznacza granicę czasową, do której strona procesu cywilnego może powoływać twierdzenia oraz zgłaszać dowody. Przepis rozróżnia dwie sytuacje. Jeżeli w sprawie wyznaczono posiedzenie przygotowawcze, materiał procesowy można przedstawiać do chwili zatwierdzenia projektu planu rozprawy albo sporządzenia planu rozprawy (§ 1). Wszystko, co strona zgłosi po tym momencie, podlega pominięciu, chyba że uprawdopodobni, iż wcześniejsze powołanie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. Jeżeli natomiast posiedzenia przygotowawczego nie zarządzono, strona może przytaczać twierdzenia i dowody aż do zamknięcia rozprawy, z zastrzeżeniem niekorzystnych skutków, jakie kodeks wiąże z działaniem na zwłokę lub z niezastosowaniem się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień sądu (§ 2).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma ta znajduje zastosowanie w toku całego postępowania rozpoznawczego, zarówno po stronie powoda, jak i pozwanego, i obejmuje twierdzenia oraz wnioski dowodowe służące zarówno uzasadnieniu własnego stanowiska, jak i odparciu argumentów przeciwnika. Kluczowe jest ustalenie, czy sąd zdecydował się na przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego, ponieważ to właśnie ta decyzja przesądza o surowszym albo łagodniejszym reżimie prekluzji. W modelu z planem rozprawy moment zatwierdzenia projektu planu albo jego sporządzenia zamyka etap gromadzenia materiału. W modelu bez planu granicą jest zamknięcie rozprawy, ale strona ryzykuje, że spóźnione działania zostaną ocenione jako zmierzające do przewlekania postępowania. Wyjątek z § 1 wymaga aktywności strony: to ona musi uprawdopodobnić przyczynę opóźnienia.

Przykład

W sprawie o zapłatę z umowy o roboty budowlane sąd wyznaczył posiedzenie przygotowawcze, na którym sporządzono plan rozprawy obejmujący dowód z opinii biegłego i zeznań dwóch świadków. Miesiąc później pozwany chce zgłosić kolejnego świadka na okoliczność wad wykonanych prac, choć o osobie tej wiedział od początku. Taki wniosek co do zasady podlega pominięciu na podstawie art. 205(12) § 1 KPC. Inaczej byłoby, gdyby pozwany wykazał, że dokument ujawniający nowe okoliczności otrzymał dopiero po sporządzeniu planu rozprawy i dopiero wtedy powstała potrzeba powołania świadka.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że dowody zawsze można zgłaszać do końca procesu - w sprawach z planem rozprawy granica zapada znacznie wcześniej. Drugim jest założenie, że wystarczy samo powołanie się na nowe okoliczności; przepis wymaga uprawdopodobnienia, a więc przedstawienia argumentacji i najczęściej choćby wstępnych materiałów. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie § 2 jako pełnej swobody - brak formalnej prekluzji nie chroni przed skutkami działania na zwłokę. Wreszcie strony mylą pominięcie dowodu z jego oddaleniem, tymczasem pominięcie na podstawie art. 205(12) KPC ma charakter sankcji za spóźnienie. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena terminowości zgłoszenia dowodu zależy od okoliczności danego postępowania.