Art. 183⁵.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 183(5) KPC reguluje kwestie finansowe związane z pracą mediatora w postępowaniu cywilnym. Zgodnie z § 1 mediatorowi przysługuje wynagrodzenie oraz zwrot wydatków poniesionych w związku z przeprowadzeniem mediacji, chyba że sam wyraził zgodę na prowadzenie mediacji nieodpłatnie. Przepis jednoznacznie wskazuje, że ciężar tych należności spoczywa na stronach, a nie na sądzie czy Skarbie Państwa. Paragraf 2 przesądza, że mediator pobiera należności bezpośrednio od stron, bez pośrednictwa sądu. Jeżeli strony nie zapłacą całości, § 3 pozwala mediatorowi złożyć wniosek, na podstawie którego sąd ustala i przyznaje mu niewypłaconą część; we wniosku mediator wskazuje wysokość zaległych należności i składa oświadczenie o ich niewypłaceniu. Paragraf 4 nakłada na mediatora obowiązek informacyjny: przed przystąpieniem do mediacji musi pouczyć strony o kosztach postępowania mediacyjnego i o sposobie pobrania jego należności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie w mediacji prowadzonej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, zarówno wtedy, gdy strony same zawarły umowę o mediację, jak i wtedy, gdy sąd skierował je do mediatora. Kluczowe jest ustalenie, czy mediator zgodził się prowadzić sprawę bez wynagrodzenia - jeśli tak, roszczenie o zapłatę mu nie przysługuje. Przepis działa niezależnie od tego, czy mediacja zakończyła się ugodą, czy też strony nie doszły do porozumienia; wynagrodzenie należy się za przeprowadzenie mediacji, a nie za jej wynik. Tryb sądowego ustalenia należności z § 3 uruchamia się dopiero wtedy, gdy strony faktycznie nie zapłaciły całości lub części kwoty. Obowiązek pouczenia z § 4 aktualizuje się zawsze przed rozpoczęciem właściwych czynności mediacyjnych.

Przykład

Sąd kieruje do mediacji sprawę o zapłatę między dwiema firmami. Mediator jeszcze przed pierwszym spotkaniem informuje obie strony, ile wyniesie jego wynagrodzenie, jakie wydatki mogą się pojawić (na przykład koszt wynajmu sali czy korespondencji) oraz w jaki sposób będzie pobierał należności. Po dwóch posiedzeniach jedna ze stron reguluje przypadającą na nią część, a druga odmawia zapłaty. Mediator, zamiast wytaczać odrębne powództwo, składa do sądu wniosek na podstawie art. 183(5) § 3 KPC, wskazując wysokość niewypłaconej kwoty i dołączając oświadczenie o jej niewypłaceniu, a sąd ustala i przyznaje mu tę należność.

Częste nieporozumienia

Błędem jest przekonanie, że mediator jest finansowany przez sąd - to strony ponoszą jego wynagrodzenie i wydatki. Mylne jest też założenie, że brak ugody zwalnia z zapłaty; przepis nie uzależnia wynagrodzenia od skuteczności mediacji. Nie należy również mylić trybu z § 3 z egzekucją - sąd ustala i przyznaje należność, co dopiero otwiera drogę do jej dalszego dochodzenia. Wreszcie, pouczenie z § 4 nie jest formalnością: jego pominięcie bywa źródłem sporów o wysokość kosztów. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.