Art. 183¹⁴.

Co stanowi przepis

Art. 183(14) KPC reguluje to, co dzieje się z ugodą po jej zawarciu przed mediatorem, czyli etap sądowej kontroli tej ugody. Zgodnie z § 1 sąd, do którego trafia protokół z ugodą, ma obowiązek niezwłocznie przeprowadzić postępowanie w przedmiocie jej zatwierdzenia. Paragraf 2 rozróżnia dwa tryby: jeżeli ugoda nadaje się do wykonania w drodze egzekucji (np. zobowiązuje do zapłaty lub wydania rzeczy), sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności, a w pozostałych przypadkach - zwykłym postanowieniem o zatwierdzeniu. Paragraf 2(1) dotyczy sytuacji, w której jedna ugoda obejmuje roszczenia rozpoznawane w kilku różnych postępowaniach: strony muszą wymienić te postępowania w treści ugody i wskazać sąd, który dokona zatwierdzenia, a gdy sprawy toczą się przed sądami różnego rzędu, właściwy jest sąd wyższego rzędu. Paragraf 3 wskazuje przesłanki odmowy: sprzeczność ugody z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierzanie do obejścia prawa, a także niezrozumiałość ugody lub zawarte w niej sprzeczności; odmowa może dotyczyć całości albo części ugody.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie zarówno przy mediacji prowadzonej na podstawie skierowania sądu, jak i przy mediacji umownej, gdy strony wystąpią o zatwierdzenie ugody. Warunkiem jest faktyczne zawarcie ugody przed mediatorem i przekazanie protokołu wraz z ugodą do właściwego sądu. Sąd nie bada wówczas zasadności roszczeń ani nie prowadzi postępowania dowodowego co do meritum sporu - kontrola ogranicza się do kryteriów z § 3, czyli legalności, zgodności z zasadami współżycia społecznego oraz zrozumiałości i spójności zapisów. Dopiero pozytywne zakończenie tego postępowania sprawia, że ugoda ma moc prawną ugody zawartej przed sądem, a po nadaniu klauzuli wykonalności może być podstawą egzekucji komorniczej.

Przykład

Dwaj przedsiębiorcy spierali się o zapłatę 40 000 zł za wykonaną usługę i w mediacji uzgodnili, że dłużnik zapłaci 30 000 zł w trzech ratach, w konkretnych terminach. Ponieważ ugoda zobowiązuje do świadczenia pieniężnego, czyli nadaje się do wykonania w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności. Jeżeli dłużnik nie zapłaci drugiej raty, wierzyciel nie musi wnosić pozwu - z ugodą opatrzoną klauzulą idzie od razu do komornika. Gdyby jednak w ugodzie zapisano jednocześnie, że rata wynosi 10 000 zł i że wynosi 12 000 zł, sąd mógłby odmówić zatwierdzenia z powodu sprzeczności treści.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że sama ugoda mediacyjna jest już tytułem wykonawczym - bez zatwierdzenia przez sąd nie można na jej podstawie prowadzić egzekucji. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że sąd oceni, czy ugoda była dla strony korzystna; art. 183(14) KPC takiej oceny nie przewiduje. Mylące bywa też traktowanie odmowy jako rozstrzygnięcia sporu - odmowa oznacza jedynie, że ugoda nie uzyskuje mocy prawnej, a sprawa może wrócić na drogę sądową. Warto również pamiętać o obowiązku z § 2(1), bo pominięcie wskazania sądu przy roszczeniach z kilku postępowań komplikuje zatwierdzenie. W sprawie indywidualnej warto skonsultować treść ugody z prawnikiem przed jej podpisaniem.