Art. 163.

Co stanowi przepis

Art. 163 KPC porządkuje kwestie związane z sądowymi środkami przymusu w postępowaniu cywilnym. Paragraf 1 wprowadza regułę, że jeżeli Kodeks postępowania cywilnego przewiduje grzywnę, ale nie wskazuje jej wysokości, sąd wymierza ją w kwocie do trzech tysięcy złotych. Ten sam przepis przesądza, że nałożone grzywny ściąga się w drodze egzekucji sądowej i że przypadają one na rzecz Skarbu Państwa, a nie na rzecz strony przeciwnej. Paragraf 2 stanowi, że gdy Kodeks dopuszcza zarządzenie przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Paragrafy 3 i 4 wprowadzają odrębny tryb wobec żołnierzy w czynnej służbie wojskowej (z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie) oraz funkcjonariuszy służb wymienionych w przepisie - sąd zwraca się o przymusowe sprowadzenie lub o ukaranie do dowódcy jednostki, Żandarmerii Wojskowej albo do przełożonego funkcjonariusza.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy inna norma Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje grzywnę, lecz milczy o jej granicach - wówczas art. 163 § 1 KPC wyznacza pułap trzech tysięcy złotych. Dotyczy to typowych sytuacji dyscyplinujących uczestników postępowania, na przykład bezpodstawnej odmowy złożenia zeznań przez świadka czy nieusprawiedliwionego niestawiennictwa. Paragraf 2 uruchamia się dopiero wtedy, gdy konkretny przepis Kodeksu dopuszcza przymusowe sprowadzenie lub areszt - sam art. 163 KPC nie tworzy nowej podstawy do stosowania tych środków, a jedynie wskazuje, według jakich reguł proceduralnych je wykonać. Paragrafy 3 i 4 mają charakter szczególny i wchodzą w grę wyłącznie ze względu na status osoby, wobec której środek ma być zastosowany.

Przykład

Świadek wezwany na rozprawę w sprawie o zapłatę nie stawia się i nie usprawiedliwia nieobecności. Sąd może nałożyć na niego grzywnę, a jeśli przepis, który to umożliwia, nie określa jej wysokości, kwota nie przekroczy trzech tysięcy złotych. Grzywna nie trafia do powoda ani pozwanego - jest ściągana w drodze egzekucji sądowej na rzecz Skarbu Państwa. Gdyby świadkiem był funkcjonariusz Policji, sąd o jego ukaranie wystąpiłby do przełożonego, zgodnie z art. 163 § 4 KPC.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że kwota trzech tysięcy złotych jest sztywną stawką - to górna granica, a sąd miarkuje grzywnę w konkretnym przypadku. Drugim jest oczekiwanie, że grzywna stanowi rekompensatę dla strony, która poniosła szkodę wskutek nieobecności świadka; tak nie jest, bo środek ten ma charakter dyscyplinujący i zasila Skarb Państwa. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie art. 163 § 2 KPC jako samodzielnej podstawy aresztowania, podczas gdy przepis jedynie odsyła do procedury karnej. Wreszcie odrębny tryb z § 3 i § 4 bywa pomijany, choć jego zastosowanie jest obowiązkowe wobec wskazanych żołnierzy i funkcjonariuszy. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.