Art. 162¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 162[1] Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status jednostki uchylonej, co oznacza, że nie zawiera żadnej treści normatywnej. W tekście ustawy pozostawiono sam numer artykułu wraz z adnotacją "(uchylony)", ponieważ zasady techniki prawodawczej nakazują zachowanie ciągłości numeracji przepisów. Gdyby usunięto numer całkowicie, doszłoby do przesunięcia oznaczeń kolejnych artykułów, a wszystkie wcześniejsze odesłania w innych ustawach, orzeczeniach i pismach procesowych straciłyby sens. Z tego względu numer artykułu pozostaje w kodeksie, lecz nie można z niego wywieść żadnego uprawnienia ani obowiązku. Innymi słowy, art. 162[1] KPC jest dziś wyłącznie "pustym miejscem" w systematyce ustawy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony przepis nie stanowi już podstawy prawnej dla jakiejkolwiek czynności procesowej podejmowanej po dacie jego uchylenia. Sąd nie może się na niego powołać w uzasadnieniu orzeczenia, a strona nie może opierać na nim wniosku ani zarzutu. Znaczenie art. 162[1] KPC może być rozważane wyłącznie w kontekście historycznym, to jest przy ocenie czynności dokonanych w okresie, gdy przepis jeszcze obowiązywał. O tym, którą wersję ustawy stosuje się do konkretnej sprawy, decydują przepisy przejściowe ustawy nowelizującej, które często odrębnie regulują losy postępowań wszczętych i niezakończonych. Ustalenie właściwego stanu prawnego wymaga zatem sięgnięcia do treści nowelizacji oraz do daty wszczęcia postępowania.

Przykład

Strona przygotowuje apelację i w toku analizy akt natrafia na starsze pismo procesowe, w którym pełnomocnik powołał się na art. 162[1] KPC. Sprawdza aktualny tekst kodeksu i widzi jedynie adnotację "(uchylony)", co budzi jej niepokój, czy zarzut nadal jest skuteczny. W takiej sytuacji należy ustalić datę czynności oraz datę uchylenia przepisu, a następnie sprawdzić, jaką regulację ustawodawca wprowadził w to miejsce. Jeżeli czynność została dokonana już po uchyleniu, powoływanie się na art. 162[1] KPC w nowym piśmie byłoby błędem i wymagałoby wskazania aktualnej podstawy prawnej.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu widnieje w kodeksie, to przepis nadal obowiązuje w jakimś ograniczonym zakresie. Tak nie jest: adnotacja "(uchylony)" oznacza całkowite pozbawienie jednostki mocy obowiązującej. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie likwiduje daną instytucję procesową, podczas gdy jej treść bywa przeniesiona do innego artykułu lub zmodyfikowana w ramach szerszej nowelizacji. Trzecim błędem jest korzystanie z nieaktualnych wzorów pism i komentarzy, w których nadal figuruje uchylona podstawa prawna. Przed powołaniem jakiegokolwiek przepisu warto zawsze sprawdzić jego aktualne brzmienie w ujednoliconym tekście ustawy. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzą terminy procesowe, warto skonsultować się z prawnikiem.