Co stanowi przepis
Art. 155 KPC opisuje rolę przewodniczącego w toku posiedzenia sądowego, czyli osoby, która faktycznie kieruje jego przebiegiem. Zgodnie z § 1 przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu uczestnikom, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań oraz ogłasza orzeczenia. Oznacza to, że wszystkie czynności porządkowe podczas rozprawy skupiają się w rękach jednej osoby, która decyduje o kolejności wypowiedzi i o tym, kto i kiedy może zabrać głos. Paragraf 2 dodaje dwa uprawnienia o charakterze dyscyplinującym: przewodniczący może odebrać głos osobie, która go nadużywa, a także uchylić pytanie uznane za niewłaściwe lub zbyteczne. Przepis ten wyznacza zatem granicę między swobodą wypowiedzi stron a potrzebą sprawnego i uporządkowanego prowadzenia postępowania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 155 KPC stosuje się do każdego posiedzenia sądu w sprawie cywilnej, zarówno rozprawy jawnej, jak i posiedzenia przeprowadzanego w innej formie, o ile odbywa się ono z udziałem uczestników. Przewodniczącym jest sędzia kierujący danym posiedzeniem, a w składzie jednoosobowym funkcję tę pełni sędzia rozpoznający sprawę. Uprawnienia z § 2 aktualizują się wtedy, gdy wypowiedź strony, pełnomocnika lub świadka wykracza poza przedmiot sprawy, powtarza się, zmierza do przewlekania postępowania albo narusza powagę sądu. Uchylenie pytania następuje najczęściej wtedy, gdy pytanie jest sugerujące, dotyczy okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia lub zostało już zadane i uzyskało odpowiedź.
Przykład
Na rozprawie o zapłatę z umowy zlecenia przewodniczący otwiera posiedzenie, sprawdza obecność i udziela głosu najpierw powodowi, a następnie pozwanemu. Podczas przesłuchania świadka pełnomocnik pozwanego zadaje pytania dotyczące życia prywatnego świadka, które nie mają związku z wykonaniem umowy - przewodniczący uchyla takie pytanie jako zbyteczne. Gdy powód w wystąpieniu końcowym po raz kolejny powtarza te same argumenty i przechodzi do zarzutów niedotyczących sprawy, przewodniczący najpierw zwraca uwagę, a następnie odbiera mu głos. Na koniec przewodniczący zamyka rozprawę i ogłasza wyrok, odczytując jego sentencję.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że uchylenie pytania oznacza ocenę wiarygodności świadka lub przesądzenie o wyniku sprawy - to wyłącznie decyzja porządkowa dotycząca sposobu prowadzenia postępowania dowodowego. Drugim jest przeświadczenie, że strona może zadawać pytania świadkowi w dowolnym momencie; art. 155 § 1 KPC wskazuje wyraźnie, że to przewodniczący upoważnia do ich zadawania. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie odebrania głosu jako kary - jest to środek porządkowy, a nie sankcja majątkowa czy dyscyplinarna. Warto też pamiętać, że przepis nie odbiera stronie prawa do przedstawienia swojego stanowiska, lecz porządkuje sposób i czas jego prezentacji. W indywidualnej sprawie sposób prowadzenia rozprawy i reakcja na decyzje przewodniczącego wymagają oceny konkretnych okoliczności, dlatego warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
