Co stanowi przepis
Art. 154 KPC reguluje dwie kwestie związane z wyłączeniem jawności rozprawy. Po pierwsze, w § 1 wskazuje zamknięty krąg osób, które mimo wyłączenia jawności mogą pozostać na sali sądowej: są to strony, interwenienci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy, prokurator oraz tak zwane osoby zaufania - po dwie z każdej strony. Oznacza to, że publiczność, w tym osoby postronne i co do zasady media, musi opuścić salę, natomiast uczestnicy sporu i ich reprezentanci zachowują prawo udziału w czynnościach. Przepis zastrzega także, że do takiego posiedzenia nie stosuje się przepisów o posiedzeniu zdalnym, chyba że wszyscy uczestnicy czynności przebywają w budynkach sądowych. Po drugie, § 2 przewiduje, że ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie odbywa się publicznie, nawet jeżeli sama rozprawa toczyła się przy drzwiach zamkniętych.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 154 KPC znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy sąd - na podstawie odrębnych przepisów o wyłączeniu jawności - zarządził rozpoznanie sprawy przy drzwiach zamkniętych. Sam ten artykuł nie stanowi podstawy wyłączenia jawności, lecz określa konsekwencje takiego zarządzenia dla obecności osób na sali. Praktyczne znaczenie ma tu instytucja osób zaufania: strona może wskazać maksymalnie dwie takie osoby, co pozwala jej na pewne wsparcie mimo wyłączenia jawności. Ograniczenie dotyczące posiedzenia zdalnego służy zachowaniu kontroli nad tym, kto faktycznie uczestniczy w czynności i czy nie znajdują się przy niej osoby nieuprawnione. Publiczne ogłoszenie orzeczenia kończącego sprawę pozostaje natomiast regułą niezależnie od wcześniejszego wyłączenia jawności.
Przykład
W sprawie o rozwód sąd wyłącza jawność rozprawy ze względu na charakter przedstawianych okoliczności życia rodzinnego. Sala zostaje opuszczona przez publiczność, ale pozostają na niej małżonkowie, ich pełnomocnicy oraz po dwie osoby zaufania wskazane przez każdą ze stron, na przykład dorosłe rodzeństwo i przyjaciel. Ponieważ jawność wyłączono, sąd nie przeprowadza posiedzenia w trybie zdalnym, chyba że wszyscy uczestnicy czynności znajdują się w budynkach sądowych. Gdy zapada wyrok kończący sprawę, jego ogłoszenie następuje publicznie, choć sąd nie ujawnia przy tym całości materiału omawianego za zamkniętymi drzwiami.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że przy drzwiach zamkniętych na sali może zostać tylko strona i jej pełnomocnik - art. 154 KPC wyraźnie dopuszcza także osoby zaufania. Drugim jest przyjmowanie, że liczba osób zaufania jest dowolna; przepis ustala limit dwóch osób z każdej strony. Trzecim nieporozumieniem bywa założenie, że wyłączenie jawności obejmuje również moment ogłoszenia orzeczenia kończącego postępowanie, podczas gdy § 2 nakazuje ogłoszenie publiczne. Warto też pamiętać, że wyłączenie jawności nie oznacza automatycznej możliwości prowadzenia rozprawy online - reguła jest odwrotna. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena zakresu wyłączenia jawności zależy od okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.