Co dokładnie stanowi przepis
Art. 153 KPC reguluje wyjątki od zasady jawności posiedzeń sądowych w postępowaniu cywilnym, czyli sytuacje, w których sąd zarządza rozpoznanie sprawy przy drzwiach zamkniętych. Paragraf 1 nakłada na sąd obowiązek działania z urzędu, gdy publiczne rozpoznanie sprawy zagraża porządkowi publicznemu lub moralności albo gdy mogą zostać ujawnione okoliczności objęte ochroną informacji niejawnych. Paragraf 1(1) przewiduje, że sąd zarządza wyłączenie jawności na wniosek strony, jeżeli w toku posiedzenia mogą być ujawnione okoliczności stanowiące tajemnicę jej przedsiębiorstwa. Paragraf 2 daje sądowi możliwość (a nie obowiązek) zarządzenia posiedzenia przy drzwiach zamkniętych na wniosek strony, jeżeli podane przez nią przyczyny uzna za uzasadnione lub gdy roztrząsane mają być szczegóły życia rodzinnego. Przepis dodaje przy tym dwie ważne reguły proceduralne: samo rozpoznanie wniosku odbywa się przy drzwiach zamkniętych, natomiast postanowienie w tym przedmiocie sąd ogłasza publicznie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 153 KPC znajduje zastosowanie do posiedzeń sądowych, w tym rozpraw, i pozwala wyłączyć jawność w całości albo jedynie w części, na przykład wyłącznie na czas przesłuchania konkretnego świadka. W przypadkach z § 1 sąd ma obowiązek reagować samodzielnie, bez czyjegokolwiek wniosku, gdyż chronione są tu wartości o charakterze ogólnym oraz informacje niejawne. W przypadku tajemnicy przedsiębiorstwa inicjatywa należy do strony, ale po złożeniu wniosku i wykazaniu, że takie okoliczności mogą zostać ujawnione, sąd wyłącza jawność. Natomiast w sytuacjach z § 2 sąd ocenia zasadność podanych przyczyn, a wyłączenie jawności zależy od jego uznania. Wyłączenie jawności dotyczy publiczności, co nie oznacza wykluczenia z sali stron i innych osób, których udział wynika z przepisów procedury.
Przykład
W sprawie o rozwód strona wnosi o wyłączenie jawności, ponieważ zeznania świadków mają dotyczyć szczegółów pożycia małżonków, stanu zdrowia dziecka i sytuacji rodzinnej. Sąd rozpoznaje ten wniosek przy drzwiach zamkniętych, a następnie publicznie ogłasza postanowienie o wyłączeniu jawności na czas przesłuchania świadków. Publiczność opuszcza salę, natomiast strony, ich pełnomocnicy i protokolant pozostają. Podobnie w sporze gospodarczym o naruszenie umowy przedsiębiorca może wnieść o wyłączenie jawności na czas omawiania kalkulacji cenowych stanowiących tajemnicę jego przedsiębiorstwa.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że wyłączenie jawności oznacza utajnienie całego postępowania - w istocie dotyczy ono obecności publiczności, a nie ogranicza praw stron do udziału w czynnościach. Drugim jest założenie, że wystarczy sama niechęć do publicznego roztrząsania sprawy; w ramach § 2 sąd bada, czy podane przyczyny są uzasadnione. Trzecim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że także postanowienie zapadnie niejawnie, podczas gdy art. 153 KPC wyraźnie nakazuje ogłosić je publicznie. Wreszcie wyłączenie jawności nie musi obejmować całego posiedzenia, lecz może dotyczyć tylko jego części. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
