Art. 130⁴.

Co stanowi przepis

Art. 130(4) KPC reguluje instytucję zaliczki na wydatki w postępowaniu cywilnym. Zgodnie z § 1 strona, która wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, ma obowiązek uiścić zaliczkę na ich pokrycie w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. Jeżeli o daną czynność wnosi więcej niż jedna strona, sąd zobowiązuje do wpłaty każdą stronę, która z czynności wywodzi skutki prawne - w równych częściach albo w innym stosunku, według swojego uznania. Paragraf 2 nakłada na przewodniczącego obowiązek wezwania strony do zapłaty oznaczonej kwoty w terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie, przy czym dla strony mieszkającej lub mającej siedzibę za granicą i niemającej przedstawiciela w kraju termin ten wynosi miesiąc, a gdy doręczenie wezwania ma nastąpić poza terytorium Unii Europejskiej - nie mniej niż trzy miesiące. Paragraf 3 pozwala wezwać o uzupełnienie zaliczki, gdy przewidywane lub rzeczywiste wydatki okażą się wyższe. Skutki wpłaty i jej braku określają § 4 i § 5: sąd podejmie czynność, jeżeli zaliczka zostanie uiszczona w oznaczonej wysokości, a w razie nieuiszczenia - pominie czynność połączoną z wydatkami.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy przeprowadzenie określonej czynności procesowej wiąże się z realnymi kosztami, które ktoś musi wyłożyć z góry. Chodzi o czynności takie jak dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, zlecenie tłumaczenia, przeprowadzenie oględzin poza siedzibą sądu czy wezwanie świadka, któremu przysługuje zwrot kosztów stawiennictwa. Obowiązek obciąża stronę, która o czynność wnosi, a przy wnioskach kilku stron - każdą z nich, o ile wywodzi z czynności skutki prawne. Art. 130(4) KPC ma charakter porządkujący: określa terminy, tryb wezwania oraz jednoznaczne konsekwencje procesowe braku wpłaty.

Przykład

W sprawie o zapłatę z tytułu wadliwie wykonanego remontu powód wnosi o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa. Sąd ustala, że wstępny koszt opinii wyniesie 2500 zł i przewodniczący wzywa powoda do wpłaty tej kwoty w terminie dwóch tygodni. Powód wpłaca zaliczkę, a biegły sporządza opinię, jednak z uwagi na dodatkowe oględziny jego wynagrodzenie okazuje się wyższe - wówczas sąd na podstawie § 3 wzywa o uzupełnienie zaliczki. Gdyby powód w ogóle nie wpłacił żądanej kwoty, sąd pominąłby dowód z opinii biegłego, a sprawa toczyłaby się dalej bez tego dowodu.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że brak zaliczki powoduje odrzucenie pozwu lub zawieszenie postępowania - przepis przewiduje wyłącznie pominięcie samej czynności połączonej z wydatkami. Mylnie sądzi się też, że zaliczka to koszt ostatecznie ponoszony przez wpłacającego; jest to wydatek tymczasowy, którego rozliczenie następuje w orzeczeniu o kosztach procesu. Nie jest również prawdą, że sąd zawsze dzieli zaliczkę po połowie - § 1 pozwala określić inny stosunek. Warto pamiętać, że dłuższe terminy z § 2 dotyczą wyłącznie stron zagranicznych bez przedstawiciela w kraju. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.