Art. 123 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy doręczania postanowień związanych z ustanowieniem obrońcy z urzędu, czyli adwokata lub radcy prawnego. Przepis zawiera dwie podstawowe regulacje. Po pierwsze, zgodnie z § 1, postanowienia dotyczące ustanowienia obrońcy doręcza się wyłącznie stronie, która zgłosiła stosowny wniosek o jego powołanie. To oznacza, że tylko osoba aktywnie ubiegająca się o przydzielenie adwokata lub radcy prawnego bezpłatnie lub na zasadzie urzędu, otrzymuje formalne powiadomienie o pozytywnym lub negatywnym rozstrzygnięciu w tej sprawie. Po drugie, § 2 rozszerza krąg osób uprawnionych do wydania takich postanowień o referendarzy sądowych, co dotychczas było zarezerwowane dla sędziów. Dzięki temu procedura może być przyspieszona i bardziej dostępna, gdyż referendarz sądowy jest uprawniony do rozstrzygania o ustanowieniu lub odmowie ustanowienia obrońcy z urzędu.
Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy strona postępowania cywilnego z różnych powodów nie jest w stanie samodzielnie korzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Może to być na przykład brak środków finansowych na opłacenie adwokata lub radcy prawnego. Wówczas wskazane jest, aby strona złożyła wniosek o przydzielenie obrońcy z urzędu. Art. 123 KPC reguluje szczegółowo, kto i w jaki sposób otrzymuje informację o rozstrzygnięciu w tym zakresie, zwłaszcza że decyzja o ustanowieniu lub odmowie ma istotne znaczenie dla dalszego biegu procesu.
Praktyczny przykład zastosowania art. 123 KPC może dotyczyć sytuacji, w której osoba ubiegająca się o rozwód, nie posiada środków na wynajęcie adwokata. Składa więc wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Sąd – a także referendarz sądowy – może wydać postanowienie o ustanowieniu radcy prawnego lub odmowie tego ustanowienia, które zostanie doręczone wyłącznie tej stronie, która złożyła wniosek. W efekcie tylko ona oficjalnie dowiaduje się o decyzji, co umożliwia jej dalsze działania procesowe lub podjęcie decyzji o odwołaniu się.
Często pojawiającym się nieporozumieniem jest mylenie postanowień o ustanowieniu obrońcy z innymi rodzajami doręczeń stron w postępowaniu cywilnym. Niekiedy błędnie uważa się, że takie postanowienia doręcza się wszystkim stronom lub pełnomocnikom, co nie wynika z art. 123 KPC. Inny błąd to oczekiwanie, że tylko sędzia jest uprawniony do wydawania tych postanowień, podczas gdy przepis jasno wskazuje również na referendarza sądowego. Niewłaściwym jest także pomijanie konieczności złożenia wniosku przez stronę, gdyż postanowienia są doręczane tylko stronie wnioskującej o obrońcę z urzędu.
Podsumowując, art. 123 KPC precyzuje obowiązki doręczeniowe w zakresie postanowień o ustanowieniu lub odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu oraz wskazuje, kto jest uprawniony do wydania tych postanowień. W przypadku wątpliwości co do stosowania tego przepisu w konkretnej sprawie rekomenduje się konsultację z prawnikiem, aby właściwie rozumieć swoje prawa i obowiązki w toku postępowania cywilnego.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
