Art. 1215.

Co stanowi przepis

Art. 1215 KPC reguluje sposób procedowania sądu państwowego w sprawie uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem. Paragraf 1 przesądza, że sąd orzeka w tych sprawach po przeprowadzeniu rozprawy, a więc nie na posiedzeniu niejawnym, co daje stronom możliwość ustnego przedstawienia stanowisk. Paragraf 2 wprowadza katalog dodatkowych podstaw odmowy, niezależnych od przyczyn wskazanych w art. 1214 KPC, przy czym są one badane wyłącznie na wniosek strony i to ona musi je wykazać. Należą do nich: brak zapisu na sąd polubowny albo jego nieważność, bezskuteczność lub utrata mocy, pozbawienie strony możliwości obrony praw (w tym brak należytego zawiadomienia o wyznaczeniu arbitra lub o postępowaniu), wyjście rozstrzygnięcia poza zakres zapisu, niezgodność składu sądu polubownego lub postępowania z umową stron albo z prawem miejsca arbitrażu, a także sytuacja, gdy wyrok nie stał się jeszcze wiążący, został uchylony lub jego wykonanie wstrzymano. Paragraf 3 przewiduje, że od prawomocnego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna, a nadto dopuszczalne jest żądanie wznowienia postępowania oraz stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy orzeczenie arbitrażowe zapadło za granicą albo za granicą zawarto ugodę przed sądem polubownym, a strona chce uzyskać w Polsce jego uznanie lub klauzulę wykonalności. Warunkiem rozpoznania podstaw z § 2 jest wniosek strony przeciwnej oraz przedstawienie dowodów na ich istnienie. Częściowa odmowa jest możliwa wtedy, gdy rozstrzygnięcie objęte zapisem daje się oddzielić od tego, które zapis przekracza. Jeżeli strona nie podniesie tych zarzutów, sąd bada sprawę jedynie w zakresie przesłanek uwzględnianych z urzędu.

Przykład

Polska spółka przegrywa arbitraż prowadzony za granicą i dowiaduje się o wyroku dopiero po jego wydaniu, ponieważ zawiadomienia były kierowane na nieaktualny adres. Kontrahent składa w polskim sądzie wniosek o stwierdzenie wykonalności. Spółka przystępuje do sprawy i na rozprawie wykazuje, że nie została należycie zawiadomiona o postępowaniu i o wyznaczeniu arbitra, przedstawiając korespondencję i dane rejestrowe. Sąd może wówczas odmówić stwierdzenia wykonalności na podstawie art. 1215 § 2 pkt 2 KPC, a od prawomocnego postanowienia stronie niezadowolonej przysługuje skarga kasacyjna.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu tego postępowania jako ponownego rozpoznania sprawy co do istoty - sąd nie ocenia trafności rozstrzygnięcia arbitrów ani prawidłowości ustaleń faktycznych. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że sąd sam poszuka podstaw odmowy z § 2; są one badane na wniosek strony, która musi je udowodnić. Mylnie przyjmuje się też, że wyrok uchylony lub wstrzymany w państwie pochodzenia i tak podlega wykonaniu w Polsce. Wreszcie strony bywają zaskoczone, że przekroczenie zapisu nie zawsze niweczy całe orzeczenie, gdyż możliwa jest odmowa jedynie co do części. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.