Art. 1213¹.

Co stanowi przepis

Art. 1213(1) KPC rozstrzyga dwie kwestie proceduralne dotyczące skutków rozstrzygnięć arbitrażowych w polskim porządku prawnym. Paragraf 1 wskazuje, że o uznaniu albo o stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody zawartej przed takim sądem orzeka sąd apelacyjny. Chodzi o ten sąd apelacyjny, na obszarze którego znajduje się sąd, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby strony nie zawarły zapisu na sąd polubowny. Jeżeli takiej podstawy ustalenia właściwości nie da się wskazać, sprawa należy do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który pełni funkcję sądu domykającego system właściwości. Paragraf 2 przesądza natomiast, że do postępowania o uznanie albo stwierdzenie wykonalności stosuje się odpowiednio przepisy o apelacji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy postępowanie przed sądem polubownym zakończyło się wyrokiem albo ugodą zawartą przed tym sądem, a strona chce, aby to rozstrzygnięcie wywołało skutki w postępowaniu państwowym. Uznanie dotyczy rozstrzygnięć, które nie nadają się do egzekucji, na przykład ustalających istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego. Stwierdzenie wykonalności odnosi się do rozstrzygnięć nadających się do wykonania w drodze egzekucji, czyli przede wszystkim zasądzających świadczenie. Ustalenie właściwości wymaga zatem odpowiedzi na pytanie hipotetyczne: który sąd rozpoznawałby sprawę, gdyby zapisu na sąd polubowny nie było. Odesłanie z § 2 do przepisów o apelacji oznacza, że sąd apelacyjny działa według reguł właściwych dla postępowania odwoławczego, stosowanych odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki sprawy arbitrażowej.

Przykład

Dwie spółki zawarły umowę o roboty budowlane z klauzulą arbitrażową. Sąd polubowny zasądził od jednej z nich zapłatę wynagrodzenia, jednak dłużnik nie płaci dobrowolnie. Wierzyciel, aby skierować sprawę do komornika, musi najpierw uzyskać stwierdzenie wykonalności wyroku arbitrażowego, a wniosek w tej sprawie kieruje do sądu apelacyjnego właściwego ze względu na obszar, na którym znajduje się sąd, który rozpoznawałby spór o zapłatę, gdyby nie zapis na sąd polubowny. Gdyby ustalenie takiego sądu okazało się niemożliwe, wniosek trafiłby do Sądu Apelacyjnego w Warszawie.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest kierowanie wniosku do sądu rejonowego lub okręgowego, tak jak w zwykłej sprawie cywilnej; art. 1213(1) KPC wyraźnie przewiduje właściwość sądu apelacyjnego. Drugim jest traktowanie właściwości Sądu Apelacyjnego w Warszawie jako reguły ogólnej, podczas gdy jest to rozwiązanie posiłkowe, stosowane dopiero w braku innej podstawy. Trzecim nieporozumieniem bywa przekonanie, że sąd apelacyjny ponownie bada sprawę merytorycznie, tymczasem odesłanie do przepisów o apelacji dotyczy trybu postępowania, a nie zakresu badania sporu. Zdarza się też mylenie uznania ze stwierdzeniem wykonalności, choć instytucje te pełnią różne funkcje.

W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena właściwości i wymogów wniosku zależy od okoliczności konkretnego postępowania.