PrawMi

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Art. 120.

Aktualizacja: 18 sierpnia 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • 10 orzeczeń

§ 1.Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.

§ 2.W wypadkach, o których mowa w § 1, strona obowiązana jest uiścić wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego dla niej ustanowionego.

§ 3.Ponadto, w wypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.

§ 4.Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

I C 1023/15Sąd Okręgowy w Płocku

Cesja wierzytelności i zapłata 400 tys. zł – wyrok SO

Fragment uzasadnienia

… niniejszej sprawy były związane z działalnością gospodarczą prowadzoną przez pozwanych. Dlatego, zgodnie z art. 118 k.c. , ich przedawnienie wynosi 3 lata. Zgodnie z art. 120 § 1 k.p.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby…
  • cesja
Czytaj orzeczenie
IV CSK 492/08Wydział IV

Przedawnienie roszczeń w umowie spedycyjnej - wyrok SN 2009

Fragment uzasadnienia

… lecz jej roszczenie miało charakter regresu wynikającego z dokonania na rzecz PKP 4 „CARGO” zapłaty kwot wynikających z wyroku sądowego. W konsekwencji przyjął, że stosownie do art. 120 § 1 k.c., bieg przedawnienia rozpoczął się w dniu 9 października 2006 r., skoro dzień ten jako termin spełnienia świadczenia „K.” wyznaczyła w piśmie kierowanym do pozwanej, wzywając ją do naprawienia szkody powstałej wskutek ponownej…
Czytaj orzeczenie
I CZ 153/07Wydział I

Zakres zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym

Fragment uzasadnienia

… radcy prawnego dla strony dotychczas korzystającej z tego uprawnienia. Konsekwentnie należałoby uznać, że ustanowienie adwokata lub radcy prawnego powinno być wówczas cofnięte (art. 120 § 1 k.p.c.), oraz, że po wydaniu orzeczenia przez sąd odwoławczy strona zamierzająca skorzystać ze skargi kasacyjnej, znajdująca się w sytuacji, o której mowa w art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, powinna ponownie…
Czytaj orzeczenie
XIV C 4/22Sąd Okręgowy w Poznaniu

XIV C 4/22

Fragment uzasadnienia

… ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Stosownie do art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. , bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Tę regulację modyfikuje art. 121 pkt 3 k.p.c. , zgodnie z którym, bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co…
  • bezpodstawne wzbogacenie
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 120: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Co stanowi przepis

Art. 120 KPC reguluje sytuację, w której udzielona wcześniej pomoc prawna z urzędu zostaje odebrana. Zgodnie z § 1 sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, w ogóle nie istniały albo przestały istnieć. Paragraf 2 przewiduje wówczas obowiązek strony uiszczenia wynagrodzenia ustanowionego dla niej pełnomocnika. Paragraf 3 łagodzi ten skutek w jednym przypadku: gdy okoliczności dopiero przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo, odpowiednio do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach. Paragraf 4 dodaje sankcję: stronę, która uzyskała pełnomocnika z urzędu na podstawie podania świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od obowiązku zapłaty wynagrodzenia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis dotyczy wyłącznie pomocy prawnej przyznanej z urzędu, a nie pełnomocnika wybranego i opłacanego przez stronę. Uruchamia się on w toku postępowania, gdy sąd poweźmie informację, że podstawa przyznania pełnomocnika odpadła albo od początku nie była rzeczywista. Art. 120 KPC rozróżnia dwie odmienne sytuacje: brak przesłanek od samego początku oraz ich późniejsze ustanie, na przykład wskutek poprawy sytuacji majątkowej strony. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, ponieważ tylko w drugim wypadku możliwe jest częściowe obciążenie kosztami. Sankcja grzywny z § 4 wymaga natomiast świadomego podania nieprawdy, a nie zwykłej pomyłki czy nieaktualnych danych.

Przykład

Strona uzyskała pełnomocnika z urzędu, powołując się na brak dochodów i utrzymywanie się z zasiłku. W trakcie procesu podjęła stałe zatrudnienie z wynagrodzeniem pozwalającym pokryć koszty obsługi prawnej, o czym sąd dowiedział się z akt sprawy. Sąd cofnął ustanowienie radcy prawnego na podstawie § 1 i rozważył, w jakiej części obciążyć stronę wynagrodzeniem, uwzględniając, że przez pierwsze miesiące postępowania przesłanki rzeczywiście istniały. Gdyby jednak okazało się, że strona od początku zatajała zatrudnienie i dochody, sąd obciążyłby ją całym wynagrodzeniem oraz orzekł grzywnę na podstawie § 4.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że cofnięcie ustanowienia pełnomocnika zwalnia stronę z zapłaty za dotychczasową pracę adwokata lub radcy - § 2 stanowi wprost inaczej. Drugim jest utożsamianie częściowego obciążenia z zasadą: możliwość z § 3 dotyczy tylko przypadku ustania okoliczności, nie zaś ich pierwotnego braku. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie grzywny z § 4 jako alternatywy wobec obowiązku zapłaty wynagrodzenia, podczas gdy przepis wyraźnie mówi o niezależności obu skutków. Warto też pamiętać, że strona ma obowiązek dbać o aktualność informacji o swojej sytuacji, bo późniejsze ujawnienie zmian może prowadzić do skutków z art. 120 KPC. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy sąd może odebrać pełnomocnika z urzędu w trakcie sprawy?

Tak. Zgodnie z art. 120 § 1 KPC sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, gdy okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy nie istniały albo przestały istnieć.

Kto płaci pełnomocnika po cofnięciu ustanowienia?

Zgodnie z art. 120 § 2 KPC obowiązek uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego spoczywa na stronie, dla której pełnomocnik był ustanowiony.

Czy zawsze trzeba zapłacić całe wynagrodzenie?

Nie zawsze. Gdy okoliczności dopiero przestały istnieć, sąd może na podstawie art. 120 § 3 KPC obciążyć stronę tylko częściowo, stosownie do zmiany w jej stosunkach.

Co grozi za podanie nieprawdziwych informacji przy wniosku?

Art. 120 § 4 KPC przewiduje grzywnę dla strony, która uzyskała pełnomocnika z urzędu na podstawie świadomie nieprawdziwych okoliczności. Grzywna jest niezależna od obowiązku zapłaty wynagrodzenia.

Czy art. 120 KPC dotyczy pełnomocnika wybranego przez stronę?

Nie. Przepis odnosi się do adwokata lub radcy prawnego ustanowionego z urzędu, a nie do pełnomocnika, którego strona sama wybrała i opłaca.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 120
← Wróć do pełnej ustawy