Co stanowi przepis
Art. 1199 KPC wyznacza moment, w którym wygasa mandat arbitrów orzekających w postępowaniu przed sądem polubownym. Zgodnie z tym przepisem obowiązki arbitrów kończą się z chwilą wydania wyroku, postanowienia o umorzeniu postępowania albo innego postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Ustawodawca przewiduje jednak wyraźny wyjątek: mimo zakończenia sprawy arbitrzy nadal wykonują czynności określone w art. 1200-1203 oraz w art. 1204 § 1 KPC. Chodzi tu o czynności następcze związane z samym orzeczeniem, takie jak jego sprostowanie, wykładnia, uzupełnienie czy wydanie wyroku dodatkowego, a także obowiązki dotyczące złożenia akt i orzeczenia we właściwym sądzie. Przepis porządkuje zatem relację między zakończeniem misji orzeczniczej a dalszą, ograniczoną aktywnością składu orzekającego.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma znajduje zastosowanie w każdym postępowaniu prowadzonym przed sądem polubownym, niezależnie od tego, czy jest to arbitraż instytucjonalny, czy arbitraż ad hoc powołany na podstawie zapisu na sąd polubowny. Przesłanką wygaśnięcia obowiązków jest wydanie orzeczenia kończącego sprawę w danej instancji arbitrażowej, przy czym może to być zarówno merytoryczne rozstrzygnięcie sporu, jak i formalne zamknięcie postępowania przez umorzenie. Art. 1199 KPC ma znaczenie praktyczne przede wszystkim wtedy, gdy strona po zakończeniu sprawy zwraca się do arbitrów z kolejnymi żądaniami. Wówczas należy sprawdzić, czy dane żądanie mieści się w katalogu wyjątków, czy też wykracza poza kompetencje wygasłego już składu.
Przykład
Trzyosobowy trybunał arbitrażowy rozpoznaje spór o zapłatę wynagrodzenia z umowy o roboty budowlane i wydaje wyrok zasądzający należność na rzecz wykonawcy. Z tą chwilą, na podstawie art. 1199 KPC, kończą się co do zasady obowiązki arbitrów - nie mogą oni ponownie rozpoznawać sprawy ani zmieniać merytorycznie rozstrzygnięcia. Jeżeli jednak w wyroku znajduje się oczywista omyłka rachunkowa w wyliczeniu odsetek albo treść sentencji budzi wątpliwości interpretacyjne, strona może zwrócić się o sprostowanie lub wykładnię orzeczenia. W takim zakresie ten sam skład zachowuje kompetencję, ponieważ przepis wprost wyłącza te czynności spod zasady wygaśnięcia obowiązków.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że po wydaniu wyroku arbitrzy pozostają w pełni dostępni dla stron i mogą reagować na kolejne wnioski dotyczące istoty sporu. Tak nie jest - mandat wygasa, a dalsze czynności ograniczają się do wyraźnie wskazanych wyjątków. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie zakończenia obowiązków arbitrów z zakończeniem całej sprawy: kontrola orzeczenia przez sąd państwowy, w tym skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego lub postępowanie o uznanie albo stwierdzenie wykonalności, toczy się już poza składem arbitrażowym. Mylnie zakłada się też, że umorzenie postępowania nie wywołuje skutku z art. 1199 KPC, podczas gdy przepis wymienia je wprost. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena zakresu dopuszczalnych czynności po wydaniu orzeczenia wymaga analizy konkretnych okoliczności.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.