Art. 1195.

Co stanowi przepis

Art. 1195 KPC reguluje sposób podejmowania rozstrzygnięć przez sąd polubowny (arbitrażowy) orzekający w składzie liczącym więcej niż jednego arbitra. Zasadą wyrażoną w § 1 jest, że orzeczenia zapadają większością głosów, chyba że strony uzgodniły inaczej - mogą one na przykład wymagać jednomyślności całego składu. Ten sam paragraf pozwala, by orzeczenia w kwestiach czysto proceduralnych wydawał samodzielnie arbiter przewodniczący, jeżeli upoważnią go do tego strony albo pozostali arbitrzy. Paragraf 2 daje arbitrowi, który głosował przeciwko stanowisku większości, prawo zaznaczenia przy swoim podpisie na wyroku, że zgłosił zdanie odrębne. Zgodnie z § 3 uzasadnienie zdania odrębnego sporządza się w terminie dwóch tygodni od dnia sporządzenia motywów rozstrzygnięcia i dołącza do akt sprawy. Wreszcie § 4 przewiduje szczególną sankcję: jeżeli przy wydawaniu wyroku nie da się osiągnąć wymaganej jednomyślności lub większości co do całości albo części przedmiotu sporu, zapis na sąd polubowny w tym zakresie traci moc.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie w postępowaniu przed sądem polubownym i tylko wtedy, gdy skład jest wieloosobowy - najczęściej trzyosobowy. Nie dotyczy on sytuacji, w której sprawę rozpoznaje arbiter jednoosobowy, bo wówczas problem głosowania nie powstaje. Znaczenie ma także treść umowy stron i regulaminu wybranej instytucji arbitrażowej, ponieważ art. 1195 § 1 KPC ma charakter dyspozytywny w zakresie wymaganej większości. Przepis znajduje zastosowanie zarówno przy wyroku kończącym sprawę, jak i przy innych orzeczeniach składu, przy czym decyzje proceduralne mogą zostać powierzone przewodniczącemu. Skutek z § 4 aktualizuje się dopiero wtedy, gdy realnie nie można uzyskać wymaganego poziomu zgody arbitrów.

Przykład

Dwie spółki poddały spór o rozliczenie kontraktu budowlanego pod rozstrzygnięcie trzyosobowego składu arbitrażowego. Dwóch arbitrów uznaje roszczenie za zasadne w części, trzeci uważa, że powództwo należy oddalić w całości. Wyrok zapada większością głosów, a arbiter pozostający w mniejszości zaznacza przy swoim podpisie zgłoszenie zdania odrębnego i w ciągu dwóch tygodni od sporządzenia motywów rozstrzygnięcia składa jego uzasadnienie do akt. Gdyby jednak co do jednego z żądań każdy arbiter miał odmienne stanowisko i większość okazała się nieosiągalna, zapis na sąd polubowny w tej części utraciłby moc, a sprawa w tym zakresie mogłaby trafić przed sąd państwowy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że zdanie odrębne podważa moc wyroku - nie podważa, wyrok większości pozostaje w pełni skuteczny. Drugim jest założenie, że przewodniczący może samodzielnie rozstrzygać także o meritum sporu; upoważnienie z art. 1195 § 1 KPC obejmuje wyłącznie kwestie proceduralne. Trzecim nieporozumieniem bywa traktowanie dwutygodniowego terminu z § 3 jako warunku ważności zdania odrębnego, podczas gdy służy on uporządkowaniu akt sprawy. Wreszcie skutek z § 4 nie oznacza automatycznego upadku całego zapisu na sąd polubowny, lecz jedynie w zakresie objętym niemożnością rozstrzygnięcia. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni treść zapisu i regulaminu arbitrażowego.