Art. 1192.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1192 KPC reguluje współpracę sądu polubownego (arbitrażowego) z sądem państwowym w zakresie czynności, których sam sąd polubowny nie jest w stanie wykonać. Zgodnie z § 1 sąd polubowny może zwrócić się o przeprowadzenie dowodu lub wykonanie innej czynności do sądu rejonowego, w którego okręgu dowód lub czynność powinna być przeprowadzona. Przepis wskazuje zatem wprost właściwość miejscową: decyduje miejsce, w którym czynność ma zostać faktycznie dokonana, a nie siedziba sądu polubownego. Druga część § 1 przyznaje stronom oraz arbitrom prawo udziału w postępowaniu dowodowym prowadzonym przed sądem rejonowym, wraz z prawem zadawania pytań. Paragraf 2 rozszerza tę regulację na sytuacje, w których miejsce postępowania przed sądem polubownym znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej albo w ogóle nie zostało oznaczone.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy toczy się postępowanie przed sądem polubownym, a przeprowadzenie określonej czynności przekracza możliwości tego sądu. Sąd polubowny czerpie bowiem swoją kompetencję z woli stron i nie dysponuje środkami przymusu wobec osób trzecich, na przykład wobec świadka, który nie chce się stawić, ani wobec podmiotu odmawiającego wydania dokumentu. W takich sytuacjach to sąd rejonowy, działając w ramach pomocy prawnej, wykonuje czynność i przekazuje jej wynik postępowaniu arbitrażowemu. Art. 1192 KPC nie ogranicza się przy tym do arbitrażu krajowego: § 2 obejmuje także arbitraż o miejscu postępowania za granicą lub bez oznaczonego miejsca, o ile czynność ma być dokonana w Polsce.

Przykład zastosowania

Dwie spółki poddały spór o rozliczenie kontraktu budowlanego pod rozstrzygnięcie sądu polubownego z siedzibą w Warszawie. Kluczowy świadek, były kierownik budowy, mieszka w okolicach Gdańska i konsekwentnie nie stawia się na posiedzenia arbitrażowe, a sąd polubowny nie może go do tego zmusić. Trybunał arbitrażowy zwraca się na podstawie art. 1192 § 1 KPC do sądu rejonowego właściwego dla miejsca, w którym dowód ma być przeprowadzony, o przesłuchanie świadka. W przesłuchaniu przed sądem rejonowym mogą uczestniczyć pełnomocnicy obu spółek oraz arbitrzy i zadawać świadkowi pytania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd rejonowy przejmuje w ten sposób sprawę lub ocenia jej meritum; jego rola ogranicza się do wykonania konkretnej czynności pomocniczej, a rozstrzygnięcie sporu pozostaje przy sądzie polubownym. Drugim nieporozumieniem jest kierowanie wniosku do sądu właściwego dla siedziby arbitrażu, podczas gdy przepis wskazuje sąd rejonowy właściwy według miejsca przeprowadzenia dowodu lub czynności. Trzecim jest założenie, że strony są w takim postępowaniu jedynie biernymi obserwatorami - art. 1192 § 1 KPC wyraźnie przyznaje im, obok arbitrów, prawo zadawania pytań. Wreszcie mylne jest przyjmowanie, że arbitraż zagraniczny nie może korzystać z pomocy polskiego sądu, ponieważ § 2 wprost taką możliwość przewiduje. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni zasadność i zakres wniosku o pomoc sądu państwowego.