Art. 1191.

Co stanowi przepis

Art. 1191 KPC reguluje sposób prowadzenia postępowania dowodowego przez sąd polubowny (arbitrażowy). Paragraf 1 przesądza, że sąd polubowny może przeprowadzić dowód z przesłuchania świadków, z dokumentów, z oględzin, a także inne dowody konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy - katalog środków dowodowych jest więc otwarty. Jednocześnie przepis wprowadza zasadnicze ograniczenie: sąd polubowny nie może stosować środków przymusu. Paragraf 2 przewiduje, że jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, sąd polubowny może wyznaczyć biegłego lub biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii oraz zażądać od strony dostarczenia biegłemu informacji, przedstawienia lub udostępnienia do zbadania dokumentów albo innych przedmiotów. Paragraf 3 stanowi, że w braku odmiennego uzgodnienia stron biegły - na żądanie strony albo gdy sąd polubowny uzna to za konieczne - uczestniczy w rozprawie po złożeniu opinii pisemnej lub ustnej, a strony mogą zadawać mu pytania i żądać wyjaśnień.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu przed sądem polubownym prowadzonym na podstawie zapisu na sąd polubowny, zarówno w arbitrażu instytucjonalnym, jak i ad hoc. Znajduje zastosowanie na etapie, w którym skład orzekający ustala fakty istotne dla rozstrzygnięcia sporu. Istotne jest, że regulacja z § 2 i § 3 ma charakter dyspozytywny: strony mogą w umowie lub w regulaminie wybranej instytucji arbitrażowej ustalić odmienne zasady, na przykład wyłączyć powoływanie biegłego z urzędu albo przewidzieć wyłącznie opinie prywatne przedstawiane przez strony. Norma z § 1 dotycząca zakazu stosowania środków przymusu jest natomiast nienaruszalna, ponieważ sąd polubowny nie jest organem władzy państwowej.

Przykład

Dwie spółki poddały spór o wady wykonanej instalacji przemysłowej pod rozstrzygnięcie sądu polubownego. Skład orzekający przesłuchuje kierownika budowy, analizuje dokumentację projektową i przeprowadza oględziny hali, a następnie - wobec sporu co do przyczyn awarii - wyznacza biegłego z zakresu instalacji technicznych. Sąd polubowny żąda od pozwanej spółki udostępnienia biegłemu dzienników serwisowych urządzeń. Po złożeniu opinii pisemnej powódka żąda obecności biegłego na rozprawie, gdzie obie strony zadają mu pytania i żądają wyjaśnień co do przyjętej metodyki badań.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest założenie, że sąd polubowny może wymusić stawiennictwo świadka lub ukarać go grzywną za odmowę zeznań - art. 1191 KPC wyraźnie tego zakazuje, a udział świadka jest dobrowolny. Drugie nieporozumienie dotyczy skutków niedostarczenia biegłemu dokumentów: sąd polubowny nie zastosuje sankcji przymusu, lecz może wyciągnąć z takiej postawy wnioski przy ocenie dowodów. Mylne jest też przekonanie, że biegły arbitrażowy ma status biegłego sądowego z listy prezesa sądu okręgowego - o wyborze decyduje skład orzekający lub uzgodnienie stron. Wreszcie strony bywają zaskoczone, że mogą umownie zmodyfikować zasady z § 2 i § 3, o czym warto pamiętać już przy formułowaniu zapisu na sąd polubowny. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.