Co stanowi przepis
Art. 1188 KPC porządkuje początkowy etap wymiany pism w postępowaniu przed sądem polubownym (arbitrażowym). Zgodnie z § 1 powód powinien wnieść pozew, a pozwany może złożyć odpowiedź na pozew, przy czym termin na te czynności wynika przede wszystkim z uzgodnienia stron, a dopiero w jego braku wyznacza go sąd polubowny. Przepis wskazuje też wyraźnie, że do pozwu i do odpowiedzi na pozew strony mogą dołączyć dokumenty, jakie uznają za stosowne, co pozostawia im swobodę w doborze materiału dowodowego na tym etapie. Paragraf 2 pozwala uzupełniać lub zmieniać pozew albo odpowiedź w toku postępowania, chyba że strony ustaliły inaczej albo sąd polubowny nie dopuści zmiany z powodu zbyt późnego jej dokonania. Paragraf 3 nakazuje stosować te same reguły do powództwa wzajemnego.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma dotyczy postępowań toczących się przed sądem polubownym na podstawie zapisu na sąd polubowny, a nie postępowań przed sądami państwowymi. Znajduje zastosowanie od momentu ukonstytuowania się składu orzekającego, gdy trzeba ustalić harmonogram wymiany pism procesowych. Pierwszeństwo ma zawsze wola stron: mogą one w umowie, w regulaminie wybranej instytucji arbitrażowej albo w toku sprawy określić terminy i zakres dopuszczalnych zmian pism. Dopiero gdy strony niczego nie postanowiły, decyzję o terminach podejmuje sąd polubowny. Przepis stosuje się również wtedy, gdy pozwany decyduje się wystąpić z własnym roszczeniem w formie powództwa wzajemnego.
Przykład
Dwie spółki budowlane zawarły umowę z zapisem na sąd polubowny i spierają się o rozliczenie robót dodatkowych. Po powołaniu arbitrów sąd polubowny, wobec braku ustaleń stron co do terminów, wyznacza powodowi trzydzieści dni na wniesienie pozwu, a pozwanemu kolejne trzydzieści dni na odpowiedź; obie strony dołączają protokoły odbioru i korespondencję mailową. W trakcie postępowania powód odnajduje aneks do umowy i chce rozszerzyć żądanie o dalszą kwotę, składając zmodyfikowany pozew. Jeżeli robi to na wczesnym etapie, sąd polubowny zwykle zmianę dopuści; jeżeli zgłosi ją tuż przed zamknięciem rozprawy, skład orzekający może uznać modyfikację za spóźnioną i jej nie dopuścić.
Częste nieporozumienia
Częstym błędem jest przenoszenie na arbitraż sztywnych rygorów prekluzji znanych z postępowania przed sądem państwowym - art. 1188 KPC jest w tym zakresie znacznie bardziej elastyczny, ale nie oznacza pełnej dowolności. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że złożenie odpowiedzi na pozew jest obowiązkiem; przepis mówi, że pozwany "może" ją złożyć, choć bierność bywa dla niego niekorzystna procesowo. Myli się też, kto sądzi, że sąd polubowny musi przyjąć każdą zmianę pisma - odmowa z uwagi na zbyt późne jej dokonanie jest wprost przewidziana w § 2. Wreszcie warto pamiętać, że powództwo wzajemne nie rządzi się odrębnymi zasadami, lecz podlega tym samym regułom na mocy § 3. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ znaczenie mają zapis na sąd polubowny i regulamin konkretnej instytucji arbitrażowej.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
