Art. 1185.

Co stanowi przepis

Art. 1185 KPC rozstrzyga praktyczną kwestię: czy sąd polubowny (arbitrażowy) jest sztywno związany miejscem postępowania przy organizowaniu poszczególnych czynności. Przepis stanowi, że jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, sąd polubowny - niezależnie od ustalonego miejsca postępowania - może wyznaczyć posiedzenie w każdym miejscu, jakie uzna za stosowne. Wskazane są przy tym dwa cele takiego rozwiązania: odbycie narady arbitrów oraz przeprowadzenie dowodów. Norma ta oddziela zatem formalne, prawne miejsce postępowania arbitrażowego od fizycznej lokalizacji konkretnych czynności. Uprawnienie sądu polubownego ma charakter dyspozytywny, co oznacza, że ustępuje odmiennej woli stron wyrażonej w zapisie na sąd polubowny lub w późniejszym porozumieniu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w toku postępowania przed sądem polubownym, gdy zostało już ustalone miejsce tego postępowania, a mimo to potrzebne jest zebranie się arbitrów lub dokonanie czynności dowodowej gdzie indziej. Warunkiem skorzystania z tej możliwości jest brak odmiennego uzgodnienia stron - jeżeli strony wprost zastrzegły, że wszystkie posiedzenia mają się odbywać w oznaczonym mieście, sąd polubowny jest tym związany. Typowe przesłanki praktyczne to położenie przedmiotu oględzin, miejsce zamieszkania świadków, siedziba biegłego albo względy organizacyjne i kosztowe. Przepis nie wymaga wykazania szczególnych okoliczności, posługuje się kryterium tego, co sąd polubowny uzna za stosowne. Wybór innego miejsca nie zmienia przy tym samego miejsca postępowania w rozumieniu przepisów o arbitrażu.

Przykład

Strony umowy o roboty budowlane zapisały, że miejscem postępowania arbitrażowego jest Warszawa, ale spór dotyczy wad hali magazynowej położonej pod Gdańskiem. Skład orzekający uznaje, że konieczne są oględziny obiektu z udziałem biegłego, a przewóz dokumentacji i uczestników do Warszawy byłby nieracjonalny. Na podstawie art. 1185 KPC arbitrzy wyznaczają posiedzenie dowodowe na terenie hali, a następnie naradzają się w pobliskim biurze jednego z arbitrów. Formalnie miejscem postępowania nadal pozostaje Warszawa i to ono ma znaczenie dla oceny miejsca wydania wyroku arbitrażowego.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest utożsamianie miejsca postępowania z miejscem każdej czynności - tymczasem art. 1185 KPC te dwie kategorie wyraźnie rozdziela. Drugie nieporozumienie polega na przekonaniu, że przeprowadzenie dowodu w innym mieście lub państwie automatycznie zmienia charakter arbitrażu albo właściwość sądu powszechnego sprawującego nadzór. Zdarza się też pogląd, że strony nie mają tu nic do powiedzenia, podczas gdy przepis wprost dopuszcza odmienne uzgodnienie stron, które wiąże arbitrów. Wreszcie swoboda wyboru miejsca nie zwalnia sądu polubownego z obowiązku równego traktowania stron i umożliwienia im udziału w czynnościach, bo naruszenie tych gwarancji może być podstawą podważania wyroku. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy redagowaniu zapisu na sąd polubowny, warto skonsultować się z prawnikiem.