Co dokładnie stanowi przepis
Art. 1179 KPC określa sytuację majątkową arbitra w postępowaniu przed sądem polubownym. Zgodnie z § 1 arbitrowi przysługuje prawo do wynagrodzenia za wykonane czynności oraz do zwrotu wydatków, które poniósł w związku z pełnieniem swojej funkcji. Ten sam paragraf przesądza, że odpowiedzialność stron z tego tytułu jest solidarna, a więc arbiter może domagać się całości należności od którejkolwiek ze stron sporu. Paragraf 2 przewiduje mechanizm awaryjny na wypadek, gdy arbiter i strony nie osiągną porozumienia co do wysokości wynagrodzenia i zwracanych wydatków: arbiter może wówczas zwrócić się do sądu powszechnego o ustalenie tych kwot. Sąd bierze pod uwagę dwa kryteria wskazane wprost w przepisie, to jest nakład pracy arbitra oraz wartość przedmiotu sporu. Paragraf 3 zapewnia kontrolę instancyjną, ponieważ na postanowienie sądu w tym przedmiocie przysługuje zażalenie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis dotyczy postępowań prowadzonych przed sądem polubownym, czyli spraw poddanych rozstrzygnięciu arbitrażowemu na podstawie zapisu na sąd polubowny. Roszczenie arbitra o wynagrodzenie i zwrot wydatków powstaje z tytułu podejmowanych przez niego czynności, niezależnie od tego, która ze stron ostatecznie wygra spór. Tryb sądowego ustalenia należności z § 2 uruchamia się dopiero wtedy, gdy zabrakło porozumienia arbitra ze stronami co do wysokości wynagrodzenia lub wydatków. Inicjatywa należy do arbitra, to on kieruje żądanie do sądu. Zażalenie z § 3 przysługuje na wydane w tej sprawie postanowienie, co pozwala zakwestionować przyjętą przez sąd kwotę.
Przykład zastosowania
Dwie spółki poddały spór o rozliczenie umowy wykonawczej pod rozstrzygnięcie trzyosobowego sądu polubownego. Jeden z arbitrów przez kilka miesięcy analizował obszerną dokumentację, prowadził posiedzenia i poniósł wydatki na dojazdy oraz tłumaczenie dokumentów. Po zakończeniu sprawy strony zakwestionowały wysokość jego wynagrodzenia i nie doszło do porozumienia, arbiter wystąpił więc do sądu o jego ustalenie stosownie do nakładu pracy oraz wartości przedmiotu sporu. Sąd ustalił kwotę wynagrodzenia i wydatków podlegających zwrotowi, a arbiter mógł następnie dochodzić całej należności od jednej ze spółek, ponieważ odpowiedzialność stron jest solidarna.
Częste nieporozumienia
Częstym błędem jest przekonanie, że wynagrodzenie arbitra obciąża wyłącznie stronę przegrywającą spór. Art. 1179 KPC dotyczy relacji arbiter - strony i przewiduje solidarną odpowiedzialność, a rozliczenia między samymi stronami są odrębnym zagadnieniem. Nietrafne jest też założenie, że sąd ustali wynagrodzenie w dowolnie wskazanej przez arbitra wysokości, skoro przepis wprost wiąże ocenę z nakładem pracy i wartością przedmiotu sporu. Mylące bywa również przeświadczenie, że postanowienie sądu jest niezaskarżalne, podczas gdy § 3 wyraźnie przewiduje zażalenie. Wreszcie droga sądowa z § 2 nie zastępuje wcześniejszych ustaleń umownych, lecz wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy porozumienia zabrakło. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ szczegóły rozliczeń zależą od treści zapisu na sąd polubowny i okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
