Co stanowi przepis
Art. 1178 KPC reguluje sytuację, w której powołanie arbitra w postępowaniu przed sądem polubownym (arbitrażowym) wygasło, a skład zespołu orzekającego wymaga uzupełnienia. Zgodnie z § 1 nowego (zastępczego) arbitra powołuje się w taki sam sposób, w jaki powoływano arbitra pierwotnego. Oznacza to, że stosuje się tryb wynikający z zapisu na sąd polubowny albo z regulaminu wskazanego przez strony, a w braku takich ustaleń - reguły kodeksowe. Paragraf 2 wprowadza mechanizm chroniący przed obstrukcją: jeżeli arbiter powołany przez jedną ze stron dwukrotnie ustąpił albo został odwołany przez strony lub sąd, druga strona może żądać, aby to sąd wyznaczył arbitra zastępczego zamiast strony przeciwnej. Wniosek taki należy złożyć w terminie tygodnia od dnia, w którym strona dowiedziała się, że kolejny arbiter powołany przez przeciwnika ustąpił lub został odwołany.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniu przed sądem polubownym, a więc wtedy, gdy strony zawarły ważny zapis na sąd polubowny. Podstawową przesłanką jest wygaśnięcie powołania arbitra - może ono nastąpić na skutek jego ustąpienia, odwołania, śmierci albo innych zdarzeń przewidzianych w przepisach o arbitrażu. Dla zastosowania § 2 konieczne jest natomiast, aby ustąpienie lub odwołanie dotyczyło arbitra powołanego przez jedną ze stron i aby zdarzenie to powtórzyło się dwukrotnie. Kluczowe znaczenie ma również dochowanie tygodniowego terminu, liczonego od powzięcia wiadomości o zdarzeniu, a nie od samego zdarzenia.
Przykład
Dwie spółki budowlane poddały spór o rozliczenie inwestycji pod rozstrzygnięcie trzyosobowego zespołu arbitrów. Spółka A powołuje arbitra, który po kilku tygodniach rezygnuje, następnie powołuje kolejnego, który również ustępuje tuż przed pierwszym posiedzeniem. Spółka B, która odbiera informację o drugim ustąpieniu w poniedziałek, może w ciągu tygodnia od tego dnia wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie arbitra zastępczego za spółkę A. Dzięki temu postępowanie arbitrażowe może toczyć się dalej, mimo że strona przeciwna faktycznie blokowała ukonstytuowanie się zespołu orzekającego.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd państwowy wyznacza arbitra zastępczego zawsze po ustąpieniu arbitra - w istocie zasadą pozostaje tryb pierwotny z § 1, a interwencja sądu z § 2 jest wyjątkiem. Drugim nieporozumieniem jest liczenie terminu tygodniowego od dnia ustąpienia arbitra, podczas gdy art. 1178 KPC wiąże jego początek z dniem powzięcia wiadomości przez stronę. Trzecim błędem jest zakładanie, że wystarczy jednokrotne ustąpienie lub odwołanie - przepis wyraźnie wymaga, aby sytuacja miała miejsce dwukrotnie. Warto też pamiętać, że przepis nie przesądza o skutkach uchybienia terminowi ani nie zastępuje szczegółowych postanowień regulaminu arbitrażowego wybranego przez strony. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy sporze o skład zespołu orzekającego, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
