Art. 1177.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1177 KPC reguluje dwa odrębne sposoby zakończenia pełnienia funkcji przez arbitra w postępowaniu przed sądem polubownym. Zgodnie z § 1 strony mogą w każdym czasie złożyć zgodne oświadczenie na piśmie o odwołaniu każdego z arbitrów. Oznacza to, że decyzja stron nie wymaga uzasadnienia ani wskazania konkretnych zarzutów wobec arbitra - wystarczy zgodna wola obu (lub wszystkich) stron wyrażona w formie pisemnej. Paragraf 2 przewiduje natomiast ścieżkę sądową: na wniosek którejkolwiek ze stron sąd może odwołać arbitra, jeżeli jest oczywiste, że arbiter nie wykona swych czynności w odpowiednim terminie, albo jeżeli opóźnia się z ich wykonywaniem bez uzasadnionej przyczyny. Przepis chroni zatem sprawność postępowania arbitrażowego, które ma być alternatywą szybszą niż postępowanie przed sądem państwowym.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy sąd polubowny został już powołany, a arbiter pełni swoją funkcję. Tryb z § 1 opiera się wyłącznie na porozumieniu stron i nie wymaga udziału sądu państwowego, ale konieczna jest zgodność stanowisk oraz forma pisemna. Tryb z § 2 uruchamia się dopiero wtedy, gdy porozumienia brak, a jedna ze stron uważa, że arbiter blokuje bieg sprawy. Ustawodawca wskazał dwie przesłanki: oczywistość, że arbiter nie wykona czynności w odpowiednim terminie, oraz opóźnienie w ich wykonywaniu bez uzasadnionej przyczyny. Sam upływ czasu nie wystarczy, jeśli zwłoka ma racjonalne wytłumaczenie, na przykład wynika z obszernego materiału dowodowego lub z zachowania samych stron.

Przykład

Dwie spółki poddały spór o rozliczenie kontraktu budowlanego pod arbitraż i powołały trzyosobowy skład. Po zamknięciu rozprawy jeden z arbitrów przez wiele miesięcy nie podejmuje żadnych czynności, nie odpowiada na wezwania sekretariatu i nie uczestniczy w naradzie składu, mimo braku jakiejkolwiek przeszkody. Jeżeli obie spółki uznają, że współpraca z tym arbitrem nie ma sensu, mogą podpisać zgodne oświadczenie o jego odwołaniu na podstawie art. 1177 § 1 KPC. Jeżeli natomiast jedna ze spółek jest zainteresowana przewlekaniem sprawy i odmawia podpisania takiego dokumentu, druga może złożyć do sądu wniosek o odwołanie arbitra w trybie § 2.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest mylenie odwołania arbitra z jego wyłączeniem z powodu braku bezstronności lub niezależności - art. 1177 KPC dotyczy innej sytuacji, przede wszystkim bezczynności. Drugim jest przekonanie, że jedna strona może samodzielnie odwołać arbitra: § 1 wymaga oświadczenia zgodnego, a więc obejmującego wszystkie strony. Trzecim nieporozumieniem bywa założenie, że sąd odwoła arbitra przy każdym opóźnieniu; przepis wymaga, aby zwłoka nie miała uzasadnionej przyczyny albo aby brak terminowego wykonania czynności był oczywisty. Warto też pamiętać, że odwołanie arbitra nie kończy samego postępowania arbitrażowego, lecz prowadzi do potrzeby uzupełnienia składu. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena przesłanek odwołania arbitra zależy od okoliczności danego postępowania.