Art. 1176.

Co stanowi przepis

Art. 1176 KPC reguluje sposób postępowania w sprawie wyłączenia arbitra w postępowaniu przed sądem polubownym (arbitrażowym). Zgodnie z § 1 strony mają swobodę w ustaleniu własnego trybu rozpoznawania żądania wyłączenia, na przykład przez odesłanie do regulaminu wybranej instytucji arbitrażowej. Jeżeli jednak w takim uzgodnionym trybie arbiter nie zostanie wyłączony w terminie miesiąca od zgłoszenia żądania, strona może w ciągu kolejnych dwóch tygodni wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o wyłączenie, a odmienne postanowienia umowy stron są bezskuteczne (§ 2). Gdy strony nie ustaliły własnego trybu, stosuje się model ustawowy z § 3 i § 4: strona zawiadamia na piśmie wszystkich arbitrów oraz stronę przeciwną, wskazując okoliczności uzasadniające żądanie, a jeżeli arbiter sam nie ustąpi ani nie zostanie odwołany zgodnymi oświadczeniami stron, otwiera się droga do sądu. Paragraf 5 przesądza, że ustąpienie lub odwołanie arbitra nie oznacza samo przez się, że żądanie było zasadne, a § 6 stanowi, że wniesienie wniosku do sądu nie wstrzymuje postępowania arbitrażowego, chyba że sąd polubowny sam je zawiesi.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy spór został poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, a jedna ze stron uważa, że wobec konkretnego arbitra zachodzą okoliczności budzące uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności lub niezależności albo brak mu kwalifikacji uzgodnionych przez strony (okoliczności, o których mowa w art. 1174 § 2 KPC). Kluczowe są terminy: dwa tygodnie na zawiadomienie od dnia, w którym strona dowiedziała się o powołaniu arbitra lub o okolicznościach uzasadniających wyłączenie, dwa tygodnie oczekiwania na reakcję arbitra i stron oraz kolejne dwa tygodnie na wniosek do sądu. W trybie umownym termin oczekiwania wynosi miesiąc. Zawiadomienie musi być wysłane jednocześnie do wszystkich arbitrów oraz strony przeciwnej.

Przykład

Spółka budowlana i inwestor prowadzą arbitraż o zapłatę wynagrodzenia. Po powołaniu trybunału pełnomocnik inwestora dowiaduje się, że jeden z arbitrów regularnie doradza spółce w innych sprawach. W ciągu dwóch tygodni od uzyskania tej informacji inwestor wysyła pisemne zawiadomienie do wszystkich trzech arbitrów i do spółki, opisując powiązania gospodarcze arbitra. Ponieważ arbiter w ciągu dwóch tygodni nie ustępuje, a strony nie odwołują go zgodnie, inwestor w kolejne dwa tygodnie składa wniosek do sądu; rozprawa arbitrażowa toczy się dalej, o ile trybunał nie postanowi zawiesić postępowania.

Częste nieporozumienia

Pierwszy błąd to przekonanie, że samo zgłoszenie żądania wyłączenia zatrzymuje arbitraż - § 6 wyraźnie temu przeczy. Drugi to przeoczenie terminów, które są krótkie i liczone od momentu powzięcia wiadomości, a nie od zakończenia postępowania. Trzeci to wysyłanie zawiadomienia wyłącznie kwestionowanemu arbitrowi, podczas gdy § 3 wymaga jednoczesnego zawiadomienia wszystkich arbitrów i strony przeciwnej. Czwarty to traktowanie ustąpienia arbitra jako przyznania racji, czemu przeciwdziała § 5. Warto też pamiętać, że umowa nie może wyłączyć drogi sądowej przewidzianej w § 2. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.