Co stanowi przepis
Art. 1174 KPC reguluje dwie ściśle powiązane kwestie dotyczące osoby arbitra w postępowaniu przed sądem polubownym. Paragraf 1 nakłada na osobę powołaną na arbitra obowiązek złożenia na piśmie - każdej ze stron oraz pozostałym arbitrom - oświadczenia o swojej bezstronności i niezależności. Ten sam przepis ustanawia obowiązek o charakterze ciągłym: arbiter ma niezwłocznie ujawnić stronom wszystkie okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwości co do jego bezstronności lub niezależności. Paragraf 2 określa natomiast przesłanki wyłączenia arbitra, wskazując, że jest ono dopuszczalne tylko wtedy, gdy zachodzą okoliczności budzące uzasadnione wątpliwości co do bezstronności lub niezależności, albo gdy arbiter nie ma kwalifikacji określonych w umowie stron. Dodatkowo strona, która sama arbitra powołała lub uczestniczyła w jego powołaniu, może żądać wyłączenia wyłącznie z przyczyn, o których dowiedziała się już po powołaniu.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie w postępowaniu przed sądem polubownym (arbitrażowym), prowadzonym na podstawie zapisu na sąd polubowny. Obowiązek złożenia oświadczenia aktualizuje się z chwilą powołania danej osoby na arbitra, niezależnie od tego, czy powołała ją jedna ze stron, obie strony wspólnie, czy sąd. Obowiązek ujawniania okoliczności nie wygasa po złożeniu pierwszego oświadczenia - trwa przez cały czas pełnienia funkcji, więc jeśli w toku sprawy pojawi się nowa relacja arbitra ze stroną lub jej pełnomocnikiem, należy o niej niezwłocznie poinformować. Przesłanki z § 2 stosuje się przy ocenie wniosku o wyłączenie arbitra, przy czym katalog ten jest zamknięty: samo niezadowolenie z przebiegu postępowania nie wystarcza.
Przykład
Dwaj przedsiębiorcy zawarli w umowie zapis na sąd polubowny i każdy z nich powołał po jednym arbitrze. Arbiter powołany przez jedną ze stron składa pisemne oświadczenie o bezstronności i niezależności, nie wskazując żadnych okoliczności wymagających ujawnienia. W trakcie postępowania druga strona dowiaduje się, że kancelaria tego arbitra od kilku miesięcy stale doradza spółce powiązanej ze stroną, która go powołała. Ponieważ jest to okoliczność mogąca budzić uzasadnione wątpliwości co do niezależności, może ona uzasadniać żądanie wyłączenia arbitra na podstawie art. 1174 § 2 KPC.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że arbiter powołany przez stronę jest jej reprezentantem - obowiązek bezstronności i niezależności obciąża każdego arbitra w takim samym stopniu. Drugim jest przeświadczenie, że wystarczy złożyć oświadczenie raz, na początku sprawy; przepis wymaga bieżącego ujawniania nowych okoliczności. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie wniosku o wyłączenie jako środka na niekorzystne dla strony decyzje proceduralne - podstawą mogą być wyłącznie wątpliwości co do bezstronności lub niezależności albo brak umówionych kwalifikacji. Wreszcie strony często pomijają ograniczenie dotyczące arbitra przez siebie powołanego, choć wobec niego można powoływać się tylko na przyczyny poznane po powołaniu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
