Art. 1172.

Co stanowi przepis

Art. 1172 KPC dotyczy sytuacji, w której strony w zapisie na sąd polubowny lub w odrębnej umowie powierzyły powołanie arbitra albo arbitra przewodniczącego osobie trzeciej, a osoba ta swojego zadania nie wykonała. Przepis stanowi, że jeżeli osoba trzecia nie dokonała powołania w terminie określonym przez strony, a gdy strony takiego terminu nie ustaliły - w terminie miesiąca od dnia wezwania jej do dokonania powołania, każda ze stron może wystąpić do sądu państwowego z wnioskiem o powołanie arbitra lub arbitra przewodniczącego. Norma ma zatem charakter uzupełniający: sąd wkracza dopiero wtedy, gdy zawiedzie mechanizm uzgodniony przez same strony. Jednocześnie przepis kończy się zastrzeżeniem "chyba że strony postanowiły inaczej", co oznacza, że jest to regulacja dyspozytywna i strony mogą przewidzieć własny sposób wyjścia z impasu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 1172 KPC wymaga spełnienia kilku przesłanek. Po pierwsze, musi istnieć umowa stron przewidująca, że arbitra lub arbitra przewodniczącego powołuje osoba trzecia - może to być na przykład wskazana z nazwiska osoba, osoba pełniąca określoną funkcję albo wskazana instytucja. Po drugie, osoba ta musi pozostawać bezczynna, czyli nie dokonać powołania w umówionym terminie. Po trzecie, gdy strony terminu nie ustaliły, konieczne jest skierowanie do tej osoby wezwania do powołania arbitra, ponieważ dopiero od dnia wezwania biegnie miesięczny termin. Dopiero po bezskutecznym upływie właściwego terminu otwiera się droga do złożenia wniosku do sądu, przy czym uprawnienie to przysługuje każdej ze stron niezależnie od tego, która z nich była inicjatorem postępowania.

Przykład

Dwie spółki zawarły umowę o współpracy z zapisem na sąd polubowny, w którym postanowiły, że arbitra przewodniczącego wskaże prezes określonej izby gospodarczej, nie ustalając jednak żadnego terminu. Po powstaniu sporu jedna ze spółek zwróciła się do tej osoby z pismem o dokonanie powołania, jednak przez ponad miesiąc nie otrzymała żadnej odpowiedzi ani wskazania kandydata. W tej sytuacji, po upływie miesiąca od wezwania, każda ze spółek może na podstawie art. 1172 KPC złożyć do sądu wniosek o powołanie arbitra przewodniczącego. Dzięki temu postępowanie arbitrażowe nie zostaje zablokowane wyłącznie z powodu bezczynności osoby trzeciej.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest pomijanie etapu wezwania osoby trzeciej wtedy, gdy strony nie określiły terminu - bez wezwania miesięczny termin w ogóle nie zaczyna biec, a wniosek do sądu może okazać się przedwczesny. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że sąd zawsze zastępuje osobę trzecią z urzędu; przepis wymaga inicjatywy strony w postaci wniosku. Mylne jest też założenie, że regulacja jest bezwzględnie obowiązująca - strony mogą w umowie przewidzieć inny mechanizm zastępczy, na przykład powołanie przez instytucję arbitrażową. Wreszcie art. 1172 KPC nie rozstrzyga sam przez się o kwalifikacjach arbitra ani o jego bezstronności, bo te kwestie regulują odrębne przepisy o sądzie polubownym. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie treści konkretnego zapisu na sąd polubowny, warto skonsultować się z prawnikiem.