Art. 1164.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 1164 KPC wprowadza szczególne, zaostrzone wymagania dla zapisu na sąd polubowny (klauzuli arbitrażowej) obejmującego spory z zakresu prawa pracy. Po pierwsze, taki zapis może zostać sporządzony wyłącznie po powstaniu sporu, a więc nie można umówić się na arbitraż „na przyszłość”, na przykład już przy zawieraniu umowy o pracę. Po drugie, przepis wymaga zachowania formy pisemnej, co oznacza, że dokument obejmujący zapis powinien zostać podpisany przez strony. Po trzecie, art. 1164 KPC wyłącza stosowanie art. 1162 § 2 KPC, czyli złagodzonych sposobów zachowania formy zapisu, dopuszczalnych w zwykłych sprawach cywilnych. W efekcie w sprawach pracowniczych ustawodawca traktuje zapis surowiej niż w pozostałych kategoriach spraw.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis dotyczy sporów z zakresu prawa pracy, a więc sytuacji, w których źródłem roszczeń jest stosunek pracy lub przepisy prawa pracy. Zastosowanie art. 1164 KPC zależy od momentu zawarcia zapisu: musi on nastąpić już po tym, jak między stronami powstał konkretny, zindywidualizowany spór. Jeżeli klauzula arbitrażowa została wpisana do umowy o pracę zawieranej na początku współpracy, nie spełnia wymagania ustawowego. Znaczenie ma również forma: brak formy pisemnej powoduje, że zapis nie wywołuje zamierzonego skutku. Przepis chroni w ten sposób pracownika jako słabszą stronę stosunku prawnego, ograniczając możliwość wcześniejszego pozbawienia go drogi przed sądem powszechnym.

Przykład

Pracownik i pracodawca spierają się o wysokość wypłaconej odprawy po rozwiązaniu umowy o pracę. Po powstaniu tego sporu obie strony uznają, że szybciej rozstrzygnie go wybrany przez nie sąd polubowny, i podpisują odrębny dokument zawierający zapis na sąd polubowny obejmujący właśnie ten spór o odprawę. Taki zapis odpowiada wymaganiom art. 1164 KPC, ponieważ powstał po zaistnieniu sporu i został sporządzony na piśmie z podpisami stron. Gdyby jednak analogiczna klauzula znalazła się w umowie o pracę podpisanej rok wcześniej, nie spełniałaby warunku wskazanego w tym przepisie.

Częste nieporozumienia

Częstym błędem jest przekonanie, że skoro art. 1162 KPC dopuszcza zapis w wymianie pism czy oświadczeń przekazanych środkami porozumiewania się na odległość, to identycznie można postąpić w sprawach pracowniczych. Art. 1164 KPC wprost wyłącza art. 1162 § 2 KPC, więc uproszczenia formalne tu nie działają. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie ogólnej wzmianki o arbitrażu w regulaminie lub w umowie zawartej przed sporem jako skutecznego zapisu. Zdarza się także mylenie zapisu na sąd polubowny z mediacją lub innym polubownym sposobem zakończenia sprawy, które rządzą się odrębnymi zasadami. Warto również pamiętać, że sam fakt zawarcia zapisu nie przesądza automatycznie o wszystkich dalszych kwestiach proceduralnych.

W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni skuteczność konkretnego zapisu i jego wpływ na dochodzenie roszczeń.